Starostwo Powiatowe w Raciborzu

Strategia Rozwoju
Powiatu Raciborskiego

Część II

Analiza strategiczna powiatu
Misja i wizja powiatu
Cele i programy strategiczne
Zadania realizacyjne

Racibórz - Opole, sierpień 2000 r.
Spis treści
Informacje wstępne	3
I.	Kształtowanie przyszłości zadaniem samorządu terytorialnego	6
1.1.	Potrzeby jako wyznacznik rozwoju społeczeństw	6
1.2.	Koncepcje rozwoju zrównoważonego	10
1.3.	Przesłanki i celowość opracowania strategii rozwoju powiatu	15
II.	Strategia powiatu w systemie strategicznego planowania obszarów	24
2.1.	Istota strategii rozwoju powiatu	24
2.2.	Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego – wnioski do strategii rozwoju powiatu	32
2.3.	Wnioski do strategii powiatu raciborskiego ze Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego	38
2.4.	Wnioski do strategii powiatu raciborskiego ze strategii rozwoju i projektu planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Opolskiego	47
2.5.	Wnioski do strategii rozwoju powiatu raciborskiego wynikające ze studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin	51
III.	Analiza strategiczna	56
3.1.	Przesłanki metodyczne analizy strategicznej	56
3.2.	Analiza strategiczna metodą SWOT	65
IV.	Misja i wizja powiatu	82
4.1.	Misja powiatu – pojęcie, elementy składowe, rola w strategii rozwoju	82
4.2.	Wizja rozwoju powiatów	84
4.3.	Misja i wizja powiatu raciborskiego	88
V.	Cele strategiczne i operacyjne	92
5.1.	Cele w strategii rozwoju powiatu	92
5.2.	Cele strategiczne i programy rozwoju powiatu raciborskiego	95
VI.	Zadania realizacyjne strategii powiatu raciborskiego	109
6.1.	Rodzaje i charakter realizowanych zadań	109
6.2.	Zestaw podstawowych zadań realizujących cele i programy strategiczne	111
6.3.	Opis wybranych zadań realizacyjnych	154
6.3.1.	Realizacja zbiornika wodnego “Racibórz Dolny”	154
6.3.2.	Inwestycje przeciwpowodziowe na obszarze zlewni górnej Odry	156
6.3.3.	Przystosowanie rz. Odry do celów żeglugi śródlądowej	158
6.3.4.	Realizacja zbiorowego programu kanalizacji sanitarnej gmin	159
6.3.5.	Powołanie w Raciborzu państwowej wyższej szkoły zawodowej	163
6.3.6.	Prognoza rozwoju ludności i zasobów pracy powiatu raciborskiego do 2010 roku	166
6.3.7.	Pozyskiwanie zewnętrznych środków finansowych na realizację programów i zadań strategii	174
Literatura przedmiotu i materiały źródłowe	185
Opracowania wykonane w ramach prac nad strategią powiatu raciborskiego	189
Spis tabel	190
Spis rysunków	191

Informacje wstępne
1.	Opracowanie i przyjęcie części I Strategii Rozwoju Powiatu Raciborskiego w postaci “Diagnozy stanu istniejącego i dotychczasowych procesów rozwoju” umożliwiło przystąpienie do kolejnego etapu prac nad Strategią.
2.	Prace na tym etapie kontynuował zespół autorski powołany przez Zakład Konsulitngu i Działalności Gospodarczej “PETEX”, pod kierunkiem prof. Zb. Mikołajewicza.
3.	Istotną cechą tej fazy prac nad strategią była współpraca zespołu autorskiego z różnymi środowiskami reprezentującymi określone dziedziny życia i działalności społeczno-gospodarczej na terenie powiatu.
W organizowanych kolejno spotkaniach o charakterze informacyjno-konsultacyjnym uczestniczyli przedstawiciele:
a)	środowisk i instytucji odpowiedzialnych za funkcjonowanie systemów infrastruktury technicznej w powiecie (drogownictwo, komunikacja, łączność, gospodarka komunalna, energetyka, gospodarka wodna i melioracje)
b)	rolnictwa, leśnictwa, przetwórstwa rolno-spożywczego, organizacji działających na rzecz rolnictwa
c)	instytucji i organizacji działających w sferze opieki społecznej i ochrony zdrowia w powiecie
d)	przedsiębiorstw i instytucji gospodarczych działających w mieście i powiecie Racibórz.
e)	instytucji i organizacji odpowiedzialnych za stan bezpieczeństwa i porządku publicznego w powiecie (policja, straż miejska, straż p. pożarowa, straż graniczna, inspekcja sanitarna, weterynaryjna, budowlana)
4.	Ważną formą społecznej konsultacji problemów zatrudnienia i bezrobocia w strategii rozwoju powiatu była zorganizowana (25.05.2000) konferencja naukowa “Strategia przeciwdziałania bezrobociu na lokalnym rynku pracy Raciborza”.
5.	Podstawową rolę w pracach nad strategią spełniał powołany Konwent Rozwoju Powiatu. Na kolejnych posiedzeniach plenarnych Konwentu poddawano roboczym konsultacjom i weryfikacji najważniejsze elementy prac nad strategią.

W pracach Konwentu Rozwoju Powiatu uczestniczyli reprezentując:
Biel Stanisław	- RIG Racibórz
Bugdol Marek	- Starosta
Czekajło Józef	- Starostwo Powiatowe
Czogalla Monika	- Gmina Nędza
Duda Paweł	- Gmina Kornowac
Glinka Janusz	- RIG Racibórz
Jelonek Andrzej	- Gmina Krzanowice
Kolan Anastazja	- Starostwo Powiatowe
Lampczyk Maksymilian	- Gmina Krzyżanowice
Lenartowicz Gabriela	- Miasto Racibórz
Łomińska Sabina	- Starostwo Powiatowe
Masełko Władysław	- Miasto i Gmina Kuźnia Raciborska
Osuchowski Jan	- Starostwo Powiatowe
Reichel Jerzy	- Gmina Pietrowice
Rogoś Marian	- Gmina Kornowac
Stefaniak Edmund	- Starostwo Powiatowe
Strzeduła Joachim	- Gmina Rudnik
Tomalik-Janko Katarzyna	- Starostwo Powiatowe
Urban Jan	- Starostwo Powiatowe
Wawrzynek Andrzej	- Gmina Pietrowice
Wdowiak Dariusz	- Starostwo Powiatowe
Wolnik Wilhelm	- Gmina Krzyżanowice
Zaczyk Jan	- Gmina Kornowac
I.	Kształtowanie przyszłości zadaniem samorządu terytorialnego
1.1.	Potrzeby jako wyznacznik rozwoju społeczeństw
Odwrót od zasady centralnego planowania i gospodarki nakazowo-rozdzielczej spowodował przeniesienie odpowiedzialności na jakość życia społeczności lokalnych na jednostki samorządu terytorialnego.
Jakość życia – to stopień zaspokojenia licznych ludzkich potrzeb. Im większy stopień ich zaspokojenia, tym wyższy poziom jakości życia. Proces lokalnego rozwoju to proces podnoszenia jakości życia osiągany przez rozwój i doskonalenie usług o charakterze publicznym oraz tworzenie możliwie jak najlepszych warunków do zaspokajania zbiorowych i indywidualnych potrzeb mieszkańców powiatu (gminy, województwa).
Najbardziej popularna i uznawana koncepcja i struktura potrzeb społecznych Abrahama H. Maslowa zakłada, że źródłem wszystkich ludzkich działań jest chęć zaspokojenia rozmaitych potrzeb, które tworzą hierarchiczną strukturę. Na samym dole tej hierarchii znajdują się potrzeby o charakterze fizjologicznym (pożywienia, ubrania, schronienia itp.). Zaspokojenie potrzeb na tym poziomie rodzi potrzebę zaspokojenia potrzeb wyższego rzędu, takich jak potrzeba bezpieczeństwa, przynależności i miłości, prestiżu i uznania, samorealizacji (por. rys. 1).

Potrzeby samokatualizacji
Dążenia do rozwoju swoich potencjalnych możliwości (konieczne dla utrzymania wewnętrznego spokoju i równowagi)

Potrzeby prestiżu i uznania
1 grupa: pragnienie potęgi, wyczynu i wolności
2 grupa: potrzeba respektu i uznania, dobrego statusu, sławy, dominacji

potrzeba poznawcza, potrzeba estetyczna

Potrzeby przynależności i miłości
Potrzeba przynależności do grupy; akceptacji i przezwyciężenia osamotnienia, eliminacji i obcości

Potrzeby bezpieczeństwa
Potrzeba zależności; opieki i oparcia; protekcji; wolności od lęku, niepokoju i chaosu; potrzeba ładu, porządku; przestrzegania praw; opieki silnego protektora

Potrzeby fizjologiczne
Głód, sen, pragnienia aktywności, potrzeby seksualne, potrzeba przyjemnych doznań zmysłowych

Rysunek 1.	Hierarchia podstawowych potrzeb według A.H. Maslow’a
Ponadto wyróżnia Maslow dodatkowo potrzeby poznawcze i estetyczne, traktując je jako narzędzia służące zaspokajaniu potrzeb w wymienionych pięciu podstawowych grupach.
Zaspokojenie własnych, indywidualnych potrzeb angażuje większość starań każdego człowieka. Istnieją jednak potrzeby, których zaspokojenie uzależnione jest od współdziałania większych lub mniejszych grup społecznych. Organizacje takie mogą być mniej lub bardziej sformalizowane i przyjmować różne formy: stowarzyszenia, fundacji, instytucji samorządu terytorialnego, gospodarczego lub zawodowego, instytucji państwowych, aż do struktur licznych organizacji międzynarodowych. Znaczenie samorządu terytorialnego w kształtowaniu jakości życia jest szczególnie istotne, gdyż posiada on prawnie usankcjonowaną strukturę, dochody oraz kompetencje i uprawnienia, które mogą i powinny być wykorzystywane w dobrze rozumianym interesie publicznym. Wprawdzie zadania jednostek samorządu terytorialnego określają ustawy, to jednak ważnym impulsem działań podejmowanych przez władze lokalne powinna być ich umiejętność przewidywania oraz poczucie odpowiedzialności za wspólne sprawy mieszkańców.
Zarządzanie sprawami publicznymi wymaga przyjęcia i respektowania zespołu powszechnie akceptowanych wartości, które powinny znajdować swoje odzwierciedlenie w decyzjach podejmowanych przez radnych, zarządy powiatów (a także gmin i województw) oraz tych wszystkich, którzy mają wpływ na sprawy lokalnych wspólnot samorządowych. Wskazać można sześć podstawowych kategorii mieszczących się w sferze oddziaływania samorządu terytorialnego.
Są nimi:
Lokalność
Podstawą koncepcji rozwoju powiatu jest dostrzeganie specyfiki lokalnych problemów, uwzględnianie zróżnicowań gmin stanowiących powiat, oraz dostosowywanie rozwiązań do lokalnych warunków.
Autonomia
Działania podejmowane przez instytucje samorządu terytorialnego muszą odzwierciedlać preferencje lokalnych społeczności. Tworzenie lokalnych programów gospodarczych powinno być efektem autonomicznych decyzji podejmowanych przez lokalny samorząd w porozumieniu z mieszkańcami.
Demokracja
Działania polegające na stymulowaniu lokalnego rozwoju społecznego i gospodarczego powinny być podejmowane w ramach istniejącego, demokratycznego porządku ustrojowego. Głównym celem stosowania demokratycznych procedur jest potrzeba zachowania czytelności podejmowanych przez władze decyzji oraz jasności i jawności formułowania opinii dotyczących spraw powiatu.
Efektywność
Sterowanie procesami rozwojowymi powinno być realizowane w taki sposób, aby zapewnić oszczędne, wydajne i skuteczne wykorzystanie wszystkich zasobów powiatu. Efektywne gospodarowanie finansami i majątkiem powiatu oraz zasobami ludzkimi powinno prowadzić do optymalizacji podejmowanych nakładów i uzyskiwanych efektów. Temu celowi służyć powinna również harmonijna współpraca między wieloma instytucjami, organizacjami i firmami działającymi na terenie powiatu.
Równowaga
Stymulowanie lokalnego rozwoju gospodarczego powinno być realizowane przy zachowaniu równowagi różnych grup interesów oraz łagodzeniu ewentualnych sprzeczności między nimi, jak również między rozwojem działalności gospodarczej i wywołanymi przez tę działalność zmianami w stanie środowiska.
Trwałość
Lokalny rozwój społeczno-gospodarczy powinien być zrównoważony i trwały. Właściwe wyważenie proporcji między tempem rozwoju gospodarczego, społecznego i ekologicznego powinno sprzyjać zachowaniu trwałości i wysokiej jakości stanu środowiska życia i pracy ludności.

Z tych podstawowych kategorii wywodzić można następne, bardziej szczegółowe zasady i wartości, które m.in. powinny tworzyć podstawę opracowania strategicznych programów gospodarczych, zmierzających do poprawy jakości życia mieszkańców powiatu.
1.2.	Koncepcje rozwoju zrównoważonego
Rozwój wspólnot samorządowych powinien być postrzegany jako proces stałego wzrostu jakości życia lokalnych społeczeństw, wsparty na wzajemnie zrównoważonych czynnikach o charakterze społecznym, gospodarczym i ekologicznym. Działanie na rzecz zrównoważonego rozwoju rozumiane jest jako podejmowanie i wprowadzanie w życie takich decyzji, które na zasadzie kompromisu godzą ze sobą przeciwstawne cele właściwe dla każdej z wymienionych sfer rozwoju. W procesie planowania zrównoważonego rozwoju konieczne jest rozumienie powiązań pomiędzy różnymi czynnikami tak, aby przy podejmowaniu decyzji dokonywać wyboru rozwiązań zarazem: efektywnych gospodarczo, sprawiedliwych społecznie oraz bezpiecznych dla środowiska przyrodniczego, tj. tak, aby wzrost w jednej sferze nie odbywał się kosztem innej.

Tworzenie miejsc pracy; maksymalizacja dochodów; poszerzanie rynków zbytu; minimalizacja kosztów własnych itp.

Rozwój gospodarczy

Rozwój ekologiczno-przestrzenny

Rozwój społeczny

Zrównoważony rozwój lokalny

Kreowanie samorządowej świadomości i samodzielności, efektywne zaspokajanie zbiorowych potrzeb; jawność sprawowania władzy; dbałość o odpowiednio wysoki poziom technologii w gminie itp.

Poszanowanie zasobów środowiska naturalnego; obudowa i ochrona zasobów; redukcja emisji zanieczyszczeń, staranne planowanie przestrzenne itp.

Rysunek 2.	Podstawowe sfery rozwoju zrównoważonego
Głównym celem rozwoju gospodarczego jest generowanie dochodów gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, a pośrednio (poprzez system podatkowy) – budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Efektem rozwoju w lokalnym sektorze gospodarczym powinien być stały wzrost obrotów i osiąganego zysku, a w konsekwencji – przyrost miejsc pracy. Konsekwencją rozwoju tej sfery jest wzrost zamożności i jakość życia mieszkańców powiatu (gminy, województwa). Sprawność funkcjonowania lokalnej gospodarki w zasadniczy sposób wpływa na poziom życia i tempo rozwoju lokalnej społeczności. Osłabienie czy hamowanie rozwoju sektora gospodarczego musi nieuchronnie prowadzić do pogorszenia jakości życia mieszkańców i degradacji środowiska przyrodniczego.
Rozwój w sferze społecznej to stały wzrost poziomu wykształcenia mieszkańców, ich świadomości obywatelskiej oraz osobistej kultury. Obowiązki lokalnego samorządu związane z tą sferą rozwoju sprowadzają się głównie do możliwie najlepszego zaspokojenia zbiorowych potrzeb mieszkańców powiatu w zakresie opieki zdrowotnej, edukacji, kultury, pomocy społecznej, ładu i porządku oraz bezpieczeństwa publicznego. W tej sferze rozwoju mieszczą się również sprawy związane z popularyzowaniem powszechnie uznanych wartości etycznych oraz godnych naśladowania postaw i zachowań.
W sferze rozwoju ekologicznego i przestrzennego dominujące znaczenie ma zachowanie walorów środowiska przyrodniczego oraz kreowanie ładu przestrzennego. Podstawowe dezyderaty wiązane z kształtowaniem rozwoju w tej sferze to: redukcja emisji zanieczyszczeń (powietrza, gleby, wody), poszanowanie i odbudowa zasobów naturalnego środowiska przyrodniczego, instalowanie urządzeń zapobiegających emisji zanieczyszczeń oraz stosowanie proekologicznych technologii. Planowanie przestrzenne powinno mieć na celu usuwanie konfliktów powstających w procesie zagospodarowywania terenów oraz kształtowanie funkcjonalnego i estetycznego środowiska życia człowieka. Przyjęte kierunki przestrzennego zagospodarowania powiatu powinny być spójne ze strategią jego rozwoju.
Spośród omawianych wyżej sfer rozwoju lokalnego podstawowe znaczenie przypisać należy działalności gospodarczej, w istotnym stopniu kształtującej możliwości rozwoju społecznego i ekologicznego. Stymulowanie rozwoju gospodarczego przez działania administracji publicznej różnych szczebli, jakkolwiek często niedoceniane lub nawet negowane okazuje się jednak jak najbardziej zasadne. Wynika to z oczywistego faktu, że żadne przedsiębiorstwo nie działa w próżni, ale w określonej przestrzeni fizycznej i społecznej oraz w określonym otoczeniu prawnym. Jakkolwiek (prywatne w większości) przedsiębiorstwa samodzielnie decydują o swoich sprawach, to jednak możliwości ich działania uzależnione są od wielu czynników kształtowanych m.in. przez instytucje państwowe i samorządowe. Władze i administracja publiczna różnych szczebli mogą skutecznie wspierać rozwój gospodarki starając się stwarzać korzystne warunki otoczenia dla sektora gospodarczego, jednocześnie redukując niepożądane zjawiska wywołane grą sił wolnorynkowej konkurencji. 
Możliwości oddziaływania lokalnych władz i administracji samorządowej na lokalną sferę gospodarczą powinny koncentrować się przede wszystkim na grupie czynników o charakterze społecznym i geograficzno-przestrzennym. Stymulowanie rozwoju powiatu dokonuje się głównie poprzez:
•	cykliczne dokonywanie ocen zachodzących w powiecie przemian
•	ustalanie hierarchii celów, które powiat powinien osiągać w bliższej i dalszej perspektywie
•	dokonywanie oceny zasobów materialnych, ludzkich i organizacyjnych powiatu
•	osiąganie wysokiej sprawności działania w strukturach powiatowych jednostek organizacyjnych.

Rozwój lokalnego sektora gospodarczego ma bezpośredni wpływ na kształtowanie jakości życia mieszkańców powiatu. Rozwój przedsiębiorstw tworzy bowiem nowe miejsca pracy – praca jest źródłem dochodów – uzyskane dochody kształtują popyt – popyt stymuluje produkcję dóbr i usług itp.
Tworzenie nowych miejsc pracy powinno być zatem podstawowym celem większość wysiłków podejmowanych w procesie stymulowania zrównoważonego rozwoju powiatu.
1.3.	Przesłanki i celowość opracowania strategii rozwoju powiatu
Długo oczekiwana reforma systemu zarządzania państwem i terytorialnej jego organizacji, wdrażana formalnie od początku roku 1999 przyjmuje model unitarnego państwa demokratycznego o zdecentralizowanej strukturze zarządzania jako ogólny kierunek docelowych przemian ustrojowych.
W modelu tym podstawą ustroju politycznego, społecznego i gospodarczego jest demokracja przedstawicielska, wyrażająca się w rozbudowie i umacnianiu samorządu na wszystkich szczeblach terytorialnej organizacji państwa.
Rozwój i umocnienie systemu samorządowego, pomimo przejściowych trudności (głównie natury finansowej) pierwszych lat jego funkcjonowania – to podstawowe zadanie, wdrażające system zdecentralizowanego zarządzania państwem, spójny z procesami demokratycznej jego transformacji wewnętrznej i integracji ze strukturami europejskimi.
Rozwój samorządu terytorialnego jest podstawowym warunkiem umożliwiającym prowadzenie polityki regionalnej i lokalnej w imieniu i na rzecz lokalnym i regionalnych społeczności. Rozwój ten jest wyrazem uznania, że społeczności te oraz reprezentujące je władze przedstawicielskie potrafią samodzielnie, trafnie i obiektywnie określać intensywność, skalę i hierarchię potrzeb społecznych, a równocześnie podejmować słuszne decyzje o doborze i rozdziale środków przeznaczonych na zaspokojenie tychże potrzeb.
Ta bezpośrednia możliwość samodzielnej identyfikacji i hierarchizacji potrzeb oraz ustalania priorytetów w rozdziale dysponowanych środków, przy równoczesnej możliwości społecznej kontroli i oceny podejmowanych decyzji i działań, przesądza o walorach i przewadze zdecentralizowanego systemu sterowania procesami rozwoju społeczno-gospodarczego w skali lokalnej tj. na szczeblu powiatu i gminy.
Owo sterowanie procesami rozwoju społeczno-gospodarczego musi mieć charakter aktywny i twórczy, nastawiony na kreowanie przyszłości określonej jednostki terytorialnej, czyli powinno być oparte na podejściu strategicznym.
Nie może ono wyrażać się w podejmowaniu bieżących, często przypadkowych i nie ukierunkowanych decyzji, lecz powinno być wynikiem świadomych, zamierzonych działań długofalowych skierowanych na realizację zamierzonych celów.
Strategię rozwoju powiatu, rozumiemy jako określoną koncepcję systemowego działania, polegającą na:
1.	wszechstronnym poznaniu i zdiagnozowaniu przedmiotu badań, tj. powiatu – jego stanu, struktury, sposobu funkcjonowania, dotychczasowego rozwoju itp. w aspekcie uwarunkowań przyrodniczych, demograficznych, gospodarczych, społecznych, przestrzennych
2.	formułowaniu misji i wizji powiatu oraz zbioru perspektywicznych celów i programów rozwojowych
3.	określaniu zasobów: ludzkich, naturalnych, rzeczowych, finansowych – niezbędnych do realizacji przyjętych celów
4.	określeniu sposobów postępowania w celu optymalnego wykorzystania dostępnych zasobów i metod działania, zapewniających realizację przyjętych perspektywicznych celów rozwojowych.

Strategia rozwoju powiatu powinna zatem odpowiadać na pytanie: co należy zrobić, aby funkcjonować i rozwijać się w przyszłości w celu optymalnego zaspokajania zbiorowych potrzeb lokalnej społeczności. Jej celem jest stworzenie podstaw do:
a)	sprawnego, skutecznego i efektywnego zarządzania powiatem zarówno w dłuższym, jak i krótkim horyzoncie czasu, w tym zapewnia zgodności działań bieżących z perspektywicznymi
b)	przygotowania władz samorządowych do działań w sytuacji niepewności i ryzyka, wynikających ze zmieniających się uwarunkowań rozwojowych
c)	stwarzania warunków, które ułatwią rozwiązywanie konfliktów i dysproporcji rozwojowych wykrywanych w toku analizy diagnostycznej dotychczasowych procesów, a także przełamywanie ograniczeń i barier przyszłego rozwoju
d)	optymalnego wykorzystania własnych zasobów demograficznych, materialnych, finansowych
e)	pozyskiwania środków finansowych ze źródeł zewnętrznych, na realizację przewidzianych w strategii przedsięwzięć
f)	promocji powiatu i stymulowania jego rozwoju społeczno-gospodarczego i kulturowego.

Świadomość trudnych zadań i odpowiedzialności za sprawne funkcjonowanie i rozwój powiatu skłania władze lokalne do poszukiwania różnych sposobów i narzędzi (instrumentów) skutecznego zarządzania. Jednym z takich ważnych i sprawdzonych narzędzi jest planowanie strategiczne, rozumiane jako świadomy, systematyczny i ukierunkowany na przyszłość proces ciągłego przygotowywania i podejmowania decyzji dotyczących przyszłego poziomu rozwoju danej jednostki terytorialnej oraz koordynacji działań własnych i innych podmiotów, z uwzględnieniem uwarunkowań zewnętrznych płynących z jej otoczenia. Planowanie strategiczne więc – to proces podejmowania decyzji opartych na długookresowej wizji rozwoju powiatu, wkomponowanej w szerszy system społeczno-gospodarczy (województwa, kraju). W tym wyraża się systemowe podejście do problemów rozwoju określonej jednostki terytorialnej.
W konsekwencji planowanie strategiczne to:
1.	stabilna i realistyczna postawa myślenia o przyszłości jednostki (powiatu)
2.	aktywny proces dostosowywania się jednostki terytorialnej do zmieniających się uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych
3.	kreatywny proces wyboru jakościowo nowych celów rozwojowych o dalekosiężnych skutkach
4.	proces decyzyjny w przeważającej mierze oparty na przewidywaniu przyszłej rzeczywistości, w której będzie działać dany powiat.

Zasadnicze funkcje samorządu lokalnego są pochodną rozdziału zadań i kompetencji spełnianych przez cały 3-stopniowy system terytorialnej administracji publicznej.
Samorząd lokalny (gminny, powiatowy) realizuje zadania, których bezpośrednim adresatem (konsumentem) jest jednostka – obywatel – mieszkaniec lokalnej wspólnoty samorządowej. Zadania, te związane z zaspokajaniem zbiorowych potrzeb wspólnoty mają charakter usług o powszechnym zasięgu, tj. takich do których ma prawo każdy obywatel. Mają one charakter materialny lub decyzyjny, a ramowy zakres tych zadań na poziomie powiatów określa ustawa o samorządzie powiatowym.
Szeroki zakres zadań na każdym ze szczebli samorządu lokalnego przesądza o przedmiotowym zakresie strategii rozwoju powiatu (gminy województwa). Obejmować ona powinna problematykę społeczną, ekologiczną, gospodarczą i przestrzenną – wzajemnie powiązane i uwarunkowane.
Zakres czasowy strategii w warstwie retrospektywnej obejmować powinien analizę dotychczasowych procesów rozwoju (lub regresu) badanego obszaru, pozwalającą na uchwycenie podstawowych tendencji i kierunków zmian następujących w okresie transformacji.
W warstwie prospektywnej strategia określać powinna podstawowe cele i warunki ich realizacji w przekroju długookresowym (ok. 10 – 15 lat) z ewent. wyróżnieniem okresów przejściowych (przekrój średniookresowy). W strategii powiatu raciborskiego przyjęto jej horyzont perspektywiczny na rok 2010, wyróżniając jako I etap realizacji rok 2005.
Podkreślić należy, że planowanie strategiczne może i powinno odgrywać wielce pozytywną rolę w działalności władz samorządowych.
Właściwa ocena stanu istniejącego, głównych problemów rozwoju, szans i zagrożeń, mocnych i słabych stron powiatu, a także określenie (często konkurencyjnych) celów rozwoju zmniejsza negatywne konsekwencje podejmowanych bieżąco działań.
Strategia, prezentująca określoną wizję rozwoju, ma niemałe znaczenie dla pobudzenia pożądanej aktywności, zaangażowania i przedsiębiorczości mieszkańców powiatu, szczególnie istotne w przypadkach występujących zjawisk apatii, zniechęcenia i braku perspektyw życiowych wśród lokalnych społeczności.
W świetle powyższego strategia rozwoju lokalnego spełnia szereg ważnych funkcji, a wśród nich:
•	funkcję regulacyjną, określając politykę władz samorządowych w zakresie kierunków i tempa rozwoju powiatu (gminy)
•	funkcję stymulującą rozwój gospodarczy i cywilizacyjny
•	funkcję informacyjno-promocyjną
•	funkcję koordynacyjno-kontrolną.

Coraz wyraźniej kształtuje się pogląd, że strategia rozwoju powiatu (gminy) powinna być opracowywana w każdej sytuacji. Ani ograniczony zakres informacji wyjściowych, ani niepewności co do uwarunkowań zewnętrznych rozwoju, ani wysokość posiadanych środków finansowych nie powinny stanowić przeszkody w przystąpieniu do opracowania strategii rozwoju powiatu (gminy).
Zadania samorządu lokalnego można podzielić na 2 podstawowe grupy:
a)	zadania nałożone na gminy i powiaty z mocy ustaw (o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym, o zagospodarowaniu przestrzennym, o gospodarce komunalnej i inne). Wyrażają się one w bezpośredniej, własnej działalności samorządu i podległych mu jednostek organizacyjnych,
b)	zadania wynikające z natury samorządu terytorialnego i jego roli gospodarza terenu. Ich wyrazem jest działalność inspirująca, promująca i koordynująca samorządu wobec innych organizacji, instytucji i podmiotów gospodarczych, funkcjonujących na obszarze gminy czy powiatu.

W konsekwencji podstawowym podmiotem planowania strategicznego są władze samorządu lokalnego, a więc Rada i Zarząd powiatu.
Szeroko ujmowane cele, funkcje, zakres planowania strategicznego wymagają partnersko-eksperckiej metody i organizacji pracy, stosowanych w procesie konstruowania strategii, jak i późniejszej jej realizacji.
Strategia, rozumiana jako proces ciągłego przygotowywania i podejmowania decyzji dotyczących przyszłego rozwoju określonej jednostki terytorialnej i koordynacji działań na rzecz sprawnej realizacji przyjętych ustaleń, wymaga spójnego, partnerskiego podejścia, ciągłego współdziałania i zaangażowania wszystkich uczestników tego procesu – przedstawicieli różnych środowisk lokalnych, zorientowanych na osiąganie zamierzonych celów rozwojowych powiatu.
Partnerami społecznymi, współdziałającymi w procesie tworzenia i realizacji strategii mogą być reprezentanci:
•	władz samorządowych (rady zarządu, urzędu, powiatu)
•	wszystkich gmin istniejących w powiecie
•	organizacji społecznych, politycznych, zawodowych
•	środowiska edukacji i kultury
•	przedsiębiorstw i organizacji gospodarczych
•	instytucji “okołobiznesowych” – stowarzyszeń i izb gospodarczych, agencji, fundacji itp.
pracujących pod merytorycznym kierownictwem ekspertów, zaangażowanych do opracowania strategii.
Dla powodzenia prac nad opracowaniem strategii i jej wdrożeniem niezbędne jest wyłonienie (powołanie) sprawnej struktury organizacyjnej, składającej się z przedstawicieli w/w instytucji i organizacji. Strukturę taką powołały władze powiatu w postaci Konwentu Rozwoju Powiatu Raciborskiego, zapewniając jej materialne warunki pracy.
Ponadto z przedstawicielami różnych środowisk organizowane były spotkania zespołu autorskiego strategii, celem pozyskania możliwie najszerszych opinii, poglądów, propozycji rozwiązań itp. w określonych problemowych grupach zagadnień. Spotkania takie przeprowadzane były m.in. z przedstawicielami gmin, użytkowników systemów infrastruktury technicznej, instytucji obsługi rolnictwa, sfery gospodarczej, zdrowia i opieki społecznej, bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Ważnym bowiem, nie tylko w procesie tworzenia, ale zwłaszcza dla późniejszej realizacji strategii jest, aby była ona dziełem zbiorowym możliwie szerokiego grona osób, reprezentujących różne organizacje i instytucje, środowiska, zawody, grupy społeczne ludności powiatu raciborskiego.
II.	Strategia powiatu w systemie strategicznego planowania obszarów
2.1.	Istota strategii rozwoju powiatu
Zarządzanie i planowanie strategiczne, oparte na naukowych podstawach pojawiły się wraz z narodzinami nowoczesnego przedsiębiorstwa i problemów związanych z kierowaniem jego działalnością i procesami rozwoju. Stosowane początkowo wyłącznie w organizacjach gospodarczych (wielkich przedsiębiorstwach) idea i zasady planowania i zarządzania strategicznego, z czasem obejmowały również inne sfery życia społecznego, w tym również organizacje administracji terytorialnej. Okazało się bowiem, że wiele cech organizacji terytorialnej administracji jest zbieżnych lub tożsamych z cechami organizacji gospodarczych. Posiadają określony cel działania, własny personel, strukturę organizacyjną i instrumenty, niezbędne do realizacji celów. Są systemami otwartymi, działają w określonym otoczeniu. Zmieniające się otoczenie zmusza je do identyfikowania i reagowania na zmieniające się szanse i zagrożenia.
Planowanie strategiczne w polskich samorządach terytorialnych (na szczeblu gmin) pojawiło się dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych.
Możliwości wieloletniego planowania rozwoju ograniczały:
•	brak ustaleń dotyczących wieloletniego planowania i programowania rozwoju w przepisach regulujących zasady funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego (gmin)
•	przepisy prawa budżetowego, nakazujące planowanie i rozliczanie przedsięwzięć komunalnych w cyklu rocznym, uniemożliwiając tym samym określenie skutecznych metod realizacji planów i programów wieloletnich
•	zasada jednoczesnego wyboru wszystkich radnych na okres czteroletniej kadencji. Jednoczesna wymiana pełnych składów rad powoduje u radnych niechęć do podejmowania decyzji, które wykraczają poza perspektywę końca ich kadencji.

Po roku 1994 większość gmin jako swoją strategię rozwoju przyjęło “Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy”, wymagane przez ustawę o zagospodarowaniu przestrzennym. Nie jest to w pełni zasadne podejście, gdyż “Studium uwarunkowań...” powinno stanowić jedynie dezagregację strategii rozwoju, a nie ją zastępować. Tym niemniej, rzetelnie sporządzone “Studium...” to swoisty, wieloletni plan działania, oparty na dogłębnej analizie stanu uwarunkowań rozwojowych i jako takie stanowić może i powinno ważne źródło informacji dla kształtowania szczegółowych programów przedsięwzięć, określanych w strategii rozwoju gminy, a w pewnym stopniu również strategii powiatu.
Zasadnicze zmiany w zakresie możliwości stosowania nowoczesnych metod zarządzania w sferze administracji publicznej, służących realizacji wieloletnich planów i programów rozwoju wprowadziły najnowsze ustawy ustrojowe: ustawy o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym oraz ustawa o finansach publicznych, ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 i ustawa o wspieraniu rozwoju regionalnego.
Ustawa o samorządzie województwa stanowi, że podstawowym obowiązkiem sejmików wojewódzkich jest opracowanie strategii rozwoju, planów zagospodarowania przestrzennego oraz wieloletnich programów wojewódzkich, stanowiących podstawę do prowadzenia konkretnej działalności w celu realizacji przypisanych im zadań. Przez analogię podobne obowiązki podejmują coraz częściej powiaty i gminy, pomimo, że nie są one ustalone obligatoryjnie w obowiązujących przepisach.
Ustawa o finansach publicznych wprowadza istotne zmiany w stosunku do dotychczas obowiązującego prawa budżetowego. Przewiduje ona możliwość określenia w budżetach jednostek samorządu terytorialnego limitów na finansowanie wieloletnich programów inwestycyjnych. Zmiana ta usuwa jedną z głównych przeszkód ograniczających dotąd możliwość wieloletniego planowania i programowania rozwoju wskazując, że strategie lokalnego rozwoju powinny stać się jednym z podstawowych narzędzi wykorzystywanych do racjonalizacji działań podejmowanych przez władze samorządowe. Racjonalizacja taka stanie się realnie możliwa tylko wtedy, gdy treści strategii rozwoju mieć będą odpowiednią strukturę, łatwo przekładalną na konkretne działania. Zatem strategie lokalnego rozwoju nie mogą być tylko zapisem abstrakcyjnych postulatów adresowanych do bliżej nieokreślonej przyszłości, lecz powinny być usystematyzowanym zbiorem najważniejszych celów rozwoju oraz odpowiednich programów gospodarczych służących ich realizacji. 
Strategia rozwoju powiatu – to plan wieloletniego rozwoju, zakreślony w perspektywie kilkunastu lat.
Jego struktura złożona jest z następujących podstawowych elementów (rys. 3):
•	deklaracji misji i wizji rozwoju powiatu
•	zestawu podstawowych problemów (celów strategicznych) warunkujących rozwój powiatu
•	opisu konkretnych planów działania przyjmujących postać najważniejszych programów gospodarczych.

Strategia rozwoju powiatu

Misja i wizja rozwoju powiatu

Cel (problem) strategiczny IV

Cel (problem) strategiczny III

Cel (problem) strategiczny II

Cel (problem) strategiczny I

Program 2

Program 1

Program 3

Program 2

Program 1

Program 2

Program 1

Program 3

Program 3

Program 2

Program 1

Program 3

Rysunek 3.	Elementy strategii rozwoju
Podstawową częścią strategii rozwoju powiatu jest zespół programów, które w fazie wdrażania strategii powinny przyjmować postać konkretnych opracowań projektowych i realizacyjnych. Treść programów powinna odpowiadać sformułowanej wcześniej misji i wizji rozwoju powiatu i dotyczyć spraw określonych jako kluczowe (najważniejsze z punktu widzenia dalszego rozwoju powiatu). Formułowanie misji i wizji rozwoju powiatu oraz treści odpowiadających im celów strategicznych i programów realizujących powinne być oparte na prognozach wynikających z analizy uwarunkowań otoczenia oraz wewnętrznych możliwości i ograniczeń rozwoju powiatu (analiza strategiczna).
W świetle powyższych ustaleń, przyjąć można, że strategia rozwoju powiatu – to określona koncepcja systemowego działania, polegająca na formułowaniu katalogu perspektywicznych celów i programów rozwoju powiatu,, oraz określaniu logicznie uporządkowanych działań zmierzających do ich realizacji, z uwzględnieniem wewnętrznych zasobów i możliwości w jego otoczeniu, a także uwarunkowań zewnętrznych, tkwiących w jego otoczeniu.
Podstawowe zadania strategii sprowadzają się do stworzenia podstaw dla:
•	wytyczenia perspektywicznych kierunków rozwoju powiatu
•	lepszego dostosowywania się powiatu do zmieniającego się otoczenia, w którym tkwią szanse, jak i zagrożenia dla jego rozwoju
•	sprawnego, skutecznego i efektywnego zarządzania powiatem przez jego władze, tak w krótkim jak i w długim horyzoncie czasu
•	planowania i budżetowania konkretnych przedsięwzięć rozwojowych
•	optymalnego wykorzystywania ograniczonych własnych środków finansowych
•	pozyskiwania środków ze źródeł zewnętrznych (krajowych i zagranicznych) na realizację programowanych przedsięwzięć inwestycyjnych.

Skuteczną i realistyczną strategię rozwoju powiatu wyróżniać powinno kilka podstawowych cech:
1.	Długi horyzont w czasie, zarówno z punktu widzenia okresu potrzebnego dla wykonania określonych programów i zadań, jak i wystąpienia efektów z tego tytułu. Efekty posługiwania się określoną strategią mogą ujawnić się dopiero po dłuższym okresie.
2.	Koncentracja działalności, a w konsekwencji środków finansowo-rzeczowych na względnie ograniczonej liczbie zamierzeń rozwojowych.
3.	Szerokie pasmo działań obejmowanych strategią: od sformułowania misji i wizji, przez wyznaczenie celów strategicznych do konkretnych programów i zadań wykonawczych.
4.	Realizację ustaleń strategii winna cechować szczególna konsekwencja.
5.	Działalność wszystkich szczebli i komórek organizacyjnych powiatu powinna być podporządkowana skutecznej realizacji strategii.

Wymienione cechy wskazują, że strategia jest centralną osią, wokół której skupiać się powinny działania powiatu. Musi mieć ona charakter długookresowy (co najmniej 2 kadencje rady), obejmujące najważniejsze działania powiatu, jest głównym wyznacznikiem jego sukcesu lub niepowodzeń rozwojowych.

Potrzeba opracowywania strategicznych wizji rozwoju w różnych dziedzinach działalności staje się coraz bardziej oczywista i powszechna. Strategia rozwoju powiatu jest już obecnie elementem zhierarchizowanego systemu strategii rozwoju struktur terytorialnych. System ten tworzą (rys. 4).
•	Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego
•	strategie rozwoju województw
•	strategie rozwoju powiatów
•	strategie rozwoju gmin

Narodowy plan rozwoju na lata 2000-2006

Narodowa strategia rozwoju regionalnego

Narodowa strategie sektorowe

Narodowa strategia zatrudnienia i zasobów ludzkich

Wojewódzka strategia rozwoju

Narodowa strategia rolnictwa i rozwoju terenów wiejskich

Powiatowe strategie rozwoju

Narodowa strategia rybołówstwa

Narodowa strategia ochrony środowiska przyrodniczego

Gminne strategie rozwoju

Narodowa strategia rozwoju transportu

Rysunek 4.	Strategia powiatu w systemie wieloletniego planowania rozwoju kraju
Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego wraz ze strategiami organizacji terytorialnych niższego szczebla, oraz równolegle opracowywane narodowe strategie sektorowe:
•	zatrudnienia i zasobów ludzkich
•	rolnictwa i rozwoju terenów wiejskich
•	rybołóstwa
•	ochrony środowiska przyrodniczego
•	rozwoju transportu
będą podstawą przygotowania Narodowego Planu Rozwoju na lata 2000 – 2006, zawierającego strategię rozwoju społeczno-ekonomicznego kraju.
Dokumenty te będą wykorzystywane przy programowaniu alokacji funduszy przedakcesyjnych Unii Europejskiej. Przygotowanie Narodowego Planu Rozwoju umożliwi wynegocjowanie z Komisją Europejską dokumentu “Podstawy Wsparcia Wspólnoty”, zawierającego założenia finansowania priorytetów wynikających z sześciu w/w Strategii Narodowych po osiągnięciu członkostwa w UE, które zakładane jest na 1.01.2003 r. 
2.2.	Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego – wnioski do strategii rozwoju powiatu
Projekt Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego przygotowany został i upowszechniony przez Ministerstwo Gospodarki w 1999 roku.
NSRR składa się z pięciu głównych części w których przedstawiono: charakter i funkcje NSRR, jej uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne, priorytety i cele strategiczne polityki rozwoju regionalnego, metody i instrumenty wsparcia rozwoju regionalnego oraz założenia dotyczące organizacji i monitoringu polityki rozwoju regionalnego.
Przyjęto, że priorytetami NSRR są:
1.	Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionów.
	W ramach tego priorytetu realizowane będą cele strategiczne:
1.1.	Rozbudowa i modernizacja sieci transportowo-logistycznych
1.2.	Rozbudowa sieci telekomunikacyjnych i informatycznych
1.3.	Rozbudowa i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska
1.4.	Rozwój funkcji metropolitalnych największych miast i zespołów miejskich
2.	Restrukturyzacja i dywersyfikacja bazy ekonomicznej regionów w ramach której realizowane będą cele:
2.1.	Rozwój małych i średnich miast w regionach o dominacji rolnictwa
2.2.	Tworzenie i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw
2.3.	Podnoszenie atrakcyjności inwestycyjnej regionów
2.4.	Rozwój sektora turystyki
3.	Rozwój zasobów ludzkich. W ramach tego priorytetu realizowane będą następujące cele strategiczne:
3.1.	Rozwój potencjału edukacyjnego szkolnictwa średniego i wyższego w regionach
3.2.	Rozwój szkolenia zawodowego i kształcenia ustawicznego, w powiązaniu z restrukturyzacją gospodarstw regionalnych i postępem technicznym
3.3.	Mobilizacja potencjału przedsiębiorczości w regionach
3.4.	Szkolenie kadr administracji publicznej
3.5.	Zwiększenie mobilności zawodowej, sektorowej i przestrzennej zasobów pracy
4.	Wsparcie obszarów wymagających aktywizacji i zagrożonych marginalizacją. W ramach tego priorytetu realizowane będą cele strategiczne:
4.1.	Aktywizacja gospodarcza obszarów wiejskich
4.2.	Aktywizacja gospodarcza obszarów popegeerowskich
4.3.	Aktywizacja gospodarcza miast dotkniętych upadkiem przemysłu
4.4.	Aktywizacja ludności na obszarach wielkomiejskich zagrożonych marginalizacją społeczno-gospodarczą
5.	Rozwój międzynarodowej współpracy regionów, w ramach której realizowane będą 3 cele strategiczne:
5.1.	Rozwój współpracy transgranicznej
5.2.	Rozwój bezpośredniej współpracy województw z regionami różnych krajów europejskich
5.3.	Kształtowanie personalnych i instytucjonalnych zasobów umożliwiających polskim regionom partnerską i efektywną współpracę międzynarodową.

Strategia powiatu raciborskiego wpisuje się w zasadniczym stopniu w realizację wymienionych priorytetów i celów Narodowej Strategii. W szczególności zbieżne są cele i programy strategii rozwoju powiatu z ustaleniami NSRR w zakresie realizacji:
priorytetu I	- cel 1.1., 1.2., 1.3.
priorytetu II	- cel 2.2., 2.3., 2.4.
priorytetu III	- cel 3.1., 3.2., 3.3.
priorytetu IV	- cel 4.1., 4.3. (odnośnie Raciborza i Kuźni R.)
priorytetu V	- cel 5.1., 5.2. (w odniesieniu do bezpośredniej współpracy z partnerami zagranicznymi powiatu i gmin raciborskich).
W ramach instrumentów realizacji NSRR wyróżnia się następujące ich główne grupy:
a)	programowanie rozwoju regionalnego
b)	wsparcia rozbudowy i modernizacji infrastruktury
c)	wspierania przedsiębiorczości
d)	wspierania rozwoju zasobów ludzkich
e)	wzmocnienia instytucjonalnego układu prowadzenia polityki regionalnej.

Ad.a – Instrumentem realizacyjnym NSRR będzie w okresie przedakcesyjnym Program Rozwoju Regionalnego Polski (PRR), a po przystąpieniu do UE – Narodowy Plan Rozwoju (NPR), a w jego ramach – 16 wojewódzkich operacyjnych programów rozwoju regionalnego.
Ad.b – Wsparcie państwa dla rozbudowy i modernizacji infrastruktury w ramach realizacji priorytetów NSRR dotyczyć będzie:
•	dróg o znaczeniu krajowym, wojewódzkim i lokalnym
•	przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska przyrodniczego
•	szkolnictwa wyższego o znaczeniu wojewódzkim oraz edukacji na poziomie powiatowym i lokalnym
•	sfery otoczenia biznesu
•	turystyki i rekreacji
•	obiektów historycznych i zabytkowych.
Maksymalny udział dotacji do rozbudowy i modernizacji infrastruktury technicznej uwzględniając środki Unii Europejskiej, międzynarodowych instytucji finansowych oraz centralnych funduszy celowych może sięgać:
•	75% wartości inwestycji w przypadku inwestycji gminnych, powiatowych, wojewódzkich oraz podmiotów państwowych
•	50% wartości inwestycji w przypadku inwestycji prywatnych. 
Szczegółowe warunki przyznawania dotacji będą określały wojewódzkie programy operacyjne.
Ad.c – Wsparcie rozwoju przedsiębiorczości ukierunkowane będzie głównie na działalność małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). Pomoc udzielana będzie zarówno na tworzenie nowych MSP, jak też już istniejącym podmiotom. Podstawowe instrumenty wsparcia MSP w ramach polityki rozwoju regionalnego, to:
•	dotacje na zakładanie nowych firm, zwiększenie poziomu inwestycji i modernizację MSP
•	dotacje do regionalnych funduszy inwestycyjnych, lokalnych funduszy pożyczkowych oraz funduszy poręczeń kredytowych dla MSP
•	subsydiowanie usług doradczych oraz informacyjnych dla MSP.
Ad.d – Działanie na rzecz wspierania rozwoju zasobów ludzkich ukierunkowane będą na obszary wysokiego bezrobocia oraz na wsparcie procesów restrukturyzacyjnych w regionach. Do instrumentów w tym zakresie, w ramach polityki rozwoju regionalnego należą:
•	szkolenia i przekwalifikowania zawodowe dla pracowników w powiązaniu z przedsięwzięciami inwestycyjnymi
•	szkolenie zawodowe dla ludzi młodych i bezrobotnych
•	szkolenie ustawiczne
•	doradztwo zawodowe.
Ponadto szeroki zakres działań w zakresie poprawy zasobów pracy przewidywany jest w ramach “Narodowej strategii zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich”.
Ad.e – Wśród instrumentów wzmocnienia instytucji polityki rozwoju regionalnego przewidywana jest:
•	długoterminowa pomoc doradcza dla instytucji programujących politykę rozwoju regionalnego
•	krótkoterminowa pomoc doradcza dla instytucji uczestniczących w realizacji NSRR
•	szkolenia dla kadry instytucji uczestniczących w programowaniu, realizacji, monitorowaniu i ocenie strategii, programów i projektów rozwoju regionalnego.

Instrumenty realizacji NSRR konkretyzowane będą w procesie wdrażania jej ustaleń. Proces ten przebiegać będzie w różnych płaszczyznach przestrzeni: w skali kraju, województw, powiatów i gmin. W interesie powiatu raciborskiego będzie zadbanie o to, aby program realizacji strategii powiatu odpowiednio wpisać do strategii województwa Śląskiego oraz wojewódzkich programów operacyjnych i tą drogą uzyskać dostęp do środków przewidywanych w Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego.
2.3.	Wnioski do strategii powiatu raciborskiego ze Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego
Równolegle z pracami nad strategią powiatu raciborskiego opracowywana jest pod kierunkiem prof. dr hab. Andrzeja Klasika, “Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015”. Ważną formę konsultacji i weryfikacji dotychczasowych prac ze środowiskami lokalnymi stanowił cykl konferencji przeglądowych organizowanych w poszczególnych subregionach województwa śląskiego. Konferencja dla subregionu zachodniego odbyła się w Raciborzu, dnia 25 lutego 2000. Jej przedmiotem były “Założenia Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego” przedstawione przez Marszałka Województwa Śląskiego i członków Zespołu Autorskiego. 
W strukturze przestrzennej województwa śląskiego wyróżniono obszar Aglomeracji Górnośląskiej i 5 subregionów:
1.	subregion północno-wschodni
2.	subregion północno-zachodni
3.	subregion zachodni
4.	subregion środkowo-południowy
5.	subregion południowy (górski).

Powiat raciborski włączony został do subregionu zachodniego, który ponadto tworzą: powiat rybnicki i wodzisławski oraz powiaty grodzkie: Jastrzębie Zdrój,  Żory i Rybnik – jako ośrodek regionalny Rys. 5).

Rysunek 5.	Subregiony planowania rozwoju w strategii Województwa Śląskiego
Jako podstawę kształtowania polityki rozwoju województwa Śląskiego uznano idee zrównoważonego rozwoju, co przede wszystkim oznacza:
•	rewitalizację środowiska przyrodniczego na obszarach zagrożonych i zdegradowanych przez przemysły surowcowe i inne uciążliwe dla środowiska
•	przyspieszenie restrukturyzacji obszarów koncentracji schyłkowych sektorów gospodarczych, tj. rolnego, górniczego, stalowego, zbrojeniowego i włókienniczego
•	przeciwdziałanie marginalizacji społeczności lokalnych i obszarów wiejskich
•	przyspieszenie restrukturyzacji i rozwoju obszarów przygranicznych
•	poprawę dostępności do przestrzeni zurbanizowanych, również do centrów miast
•	ochronę terenów leśnych oraz krajobrazowych, cennych ze względów przyrodniczych i kulturowych.

W treści “Założeń...”, a także podstawowych rozdziałów projektu “Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego” niewiele jest bezpośrednich odniesień adresowanych wprost do powiatu raciborskiego.
Tym mniej szereg wniosków, dezyderatów i ustaleń o charakterze ogólnym dotyczą również obszaru Ziemi Raciborskiej i mogą być traktowane jako wskazówki i wytyczne do prac nad strategią powiatu raciborskiego. Do takich zaliczyć można oceny i wnioski wynikające ze wstępnej diagnozy, uwarunkowań i strategicznych wyzwań rozwojowych polityki regionalnej województwa, zawartych w “Założeniach strategii...”.
Wśród nich na szczególną uwagę zasługują:
w kwestii barier i ograniczeń rozwoju województwa:
•	Ograniczone możliwości absorpcji innowacji technologicznych szczególnie rodzimego pochodzenia (s. 13)
•	Najniższy poziom aktywności gospodarczej osób fizycznych notowany w subregionie zachodnim (s. 10)
•	Niedostateczny stopień dostępności gospodarstw domowych do sieci kanalizacyjnej, przy wysokiej dostępności do sieci wodociągowej – źródłem zakłócenia ekologicznego w regionie (s. 11)
•	Opóźnienia w rozwoju szkolnictwa wyższego i kształcenia na poziomie akademickim w porównaniu ze średnią w kraju i regionach sąsiednich (s. 24)
•	Monostruktura zawodowa społeczności regionalnej oraz bariery mentalnościowe są jednymi z powodów niskiego poziomu skolaryzacji. Konieczne jest ciągłe podnoszenie poziomu edukacji i dostosowywanie jej profilu do potrzeb poszczególnych grup społecznych oraz możliwie jak najlepszego dostępu do ośrodków oświatowych (s. 31)
W kwestii rozwoju gospodarczego oraz tworzenia małych i średnich przedsiębiorstw:
•	Współczesny rozwój gospodarczy oparty jest na powstawaniu i rozwoju firm w działalnościach technologicznie zaawansowanych oraz na ekspansji sektora usług intelektualnych. Poczesne miejsce w rozwoju regionalnym powinien zajmować sektor małych i średnich przedsiębiorstw (s. 27)
•	Tworzenie nowych miejsc pracy należy uznać za podstawowe kryterium oceny skuteczności prowadzenia polityki rozwoju regionu (s. 31)
•	Warunkiem osiągania przewagi konkurencyjnej jest zwiększanie udziału sektora małych i średnich przedsiębiorstw w strukturze proinnowacyjnych działalności gospodarczych oraz wzmacnianie środowiska przedsiębiorczości (s. 32)
W kwestii restrukturyzacji i rozwoju wsi i rolnictwa:
•	Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich dotyczy subregionów: zachodniego i środkowo-południowego, których jakość gleb i istniejący potencjał dużych, nowoczesnych gospodarstw rolnych pozwala myśleć o rolnictwie jako silnym segmencie bazy ekonomicznej regionu (s. 29)
•	Wyzwaniem dla polityki regionalnej jest dostosowanie struktury produkcyjnej i infrastruktury rolnictwa do potrzeb dużego i chłonnego regionalnego rynku zbytu. Chodzi również o rozwój innych, poza produkcją rolną, funkcji obszarów wiejskich, takich jak: turystyka i agroturystyka, rekreacja (s. 28)
•	Przebudowa obszarów wiejskich sprowadza się zasadniczo do włączenia tych obszarów w proces restrukturyzacji i zrównoważonego rozwoju województwa śląskiego. Obszary te mogą pełnić istotną funkcję w rozwiązywaniu istniejących problemów regionu. Za główne cele podejmowanych w tym zakresie działań należy uznać przebudowę struktury zatrudnienia, ograniczenie bezrobocia wśród ludności wiejskiej, a szczególnie wśród ludzi młodych oraz podniesienie efektywności produkcji rolnej (s. 23)
•	Przemysł rolno-spożywczy będzie się stawał coraz bardziej znaczącym pracodawcą. Wszelkie działania prowadzące do zwiększenia liczby i różnorodności produktów tej branży będą mieć podstawowe znaczenie dla odnowy obszarów wiejskich i zwiększenia ilości nowych miejsc pracy (s. 23)
W kwestii rozwoju turystyki i rekreacji:
•	Wykorzystanie potencjału regionu w dziedzinie turystyki i rekreacji jest rozwojowym “makrowyzwaniem”. Potencjał ten pozwala na wykreowanie nowych dziedzin aktywności jako ważnego segmentu bazy ekonomicznej regionu (s. 28)
•	Sektor turystyczno-rekreacyjny można postrzegać jako motor rozwoju małej przedsiębiorczości i wzrostu dochodów ludności. Jego rozwój sprzyjałby poprawie ładu przestrzennego i ochronie środowiska. W znakomity sposób przyczyniłoby się to do ukształtowania nowego, atrakcyjnego wizerunku regionu (s. 28).
W kwestii modernizacji i rozwoju infrastruktury technicznej:
•	W kraju i województwie rozwijane będą kolejowe połączenia towarowe oraz linie o dużych prędkościach i transport kombinowany. Przez Polskę przebiegają 4 linie kolejowe o znaczeniu międzynarodowym, z których 3 prowadzą przez obszar województwa śląskiego, w tym linia E-59 ze Szwecji do Czech przez Racibórz i Chałupki (s. 19)
•	Wskazanym byłoby włączenie Odry do systemu śródlądowych dróg wodnych Europy (s. 19)
•	Gospodarka odpadami komunalnymi i przemysłowymi zdaje się przekraczać możliwości pojedynczych gmin i nowych powiatów – staje się wyzwaniem regionalnym (s. 27)
•	Sprawą regionalną pozostaje także gospodarka wodna – ochrona akwenów wodnych, ochrona przeciwpowodziowa, zaopatrzenie w wodę dużych skupisk miejskich i przemysłu, obszarów wiejskich oraz rozwój transportu wodnego (s. 27)
W kwestii zewnętrznego finansowania programów rozwoju województwa:
•	Należy liczyć się z zakwalifikowaniem województwa śląskiego jako obszaru problemowego objętego celem nr 1 Unii Europejskiej, obejmującego regiony o trudnych warunkach rozwoju, w których PKB “per capita” nie przekracza 75% średniego poziomu PKB w krajach U.E. (s. 14)
•	W woj. śląskim, m.in. ze względu na silną obecność tradycyjnych sektorów gospodarczych, stopa oszczędności i skłonność do inwestowania może być niższa od przeciętnej w kraju – co wskazywałoby na konieczność uruchamiania bezpośrednich inwestycji zewnętrznych, przede wszystkim zagranicznych (s. 14)
•	Dziedzinami, które wymagają wsparcia z funduszy europejskich w województwie śląskim są inwestycje produkcyjne i zrównoważony rozwój oraz odbudowa obszarów rolnych, rozwój obszarów przygranicznych... (s. 14)
•	Przyjmowanie standardów ekologicznych Unii Europejskiej wiązać się będzie z wysokimi kosztami, co w początkowym okresie obniży prawdopodobnie konkurencyjność gospodarki województwa. Należy zatem dążyć do tego, by w wysokim stopniu było ono finansowane z budżetu państwa (s. 17)

W projekcie Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego sformułowano cele generalne w postaci:
•	wzmocnienie potencjału i konkurencyjności regionu w skali krajowej i międzynarodowej
•	tworzenie nowych trwałych miejsc pracy
•	poprawa jakości życia mieszkańców.

Cele generalne mają być osiągane przez koncentrację działań na czterech dziedzinach zwanych “priorytetami rozwoju województwa śląskiego”, którymi są:
1.	Wzrost innowacyjności gospodarki, w tym sektora małych i średnich przedsiębiorstw
2.	Wzrost wykształcenia mieszkańców oraz rozwój ich zdolności adaptacyjnych do zmian społecznych i gospodarczych
3.	Polepszenie jakości życia
4.	Przebudowa oraz zwiększenie atrakcyjności terenu.
W ramach każdego priorytetu wyznaczone są szczegółowe cele strategiczne osiągane przez realizację ustalonych kierunków działań, które traktować można jako wskazówki i wytyczne dla strategii powiatu raciborskiego.
2.4.	Wnioski do strategii powiatu raciborskiego ze strategii rozwoju i projektu planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Opolskiego
Województwo Opolskie posiada opracowaną “Strategię Rozwoju Województwa Opolskiego na lata 2000 – 2015”, uchwaloną przez Sejmik Samorządowy Województwa Opolskiego w maju 2000 r. Równolegle ze Strategią opracowywany był projekt planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Zakończono fazę założeń planu, które w czerwcu 2000 przekazano do rozpatrzenia przez Zarząd Województwa i Sejmik Samorządowy.
Z w/w opracowań wyłaniają się główne problemy stykowe województwa śląskiego i opolskiego wymagające uwzględnienia w pracach nad strategią i planami zagospodarowania przestrzennego obszarów stykowych w obydwu województwach.
Problemy wymagające wzajemnego opiniowania i uwzględniane w planach rozwojowych obydwu województw dotyczą nastęujących zagadnień:
•	powiązania komunikacji drogowej i kolejowej
•	transport wodny rzeką Odrą
•	korytarze infrastruktury technicznej
•	ochrona środowiska przyrodniczego
•	ochrona środowiska kulturowego
•	ochrona przeciwpowodziowa.

W planie zagospodarowania przestrzennego Województwa Opolskiego wyróżniono następujące zadania stykowe z województwem śląskim, na odcinkach granicznych powiatu raciborskiego:
1.	zagospodarowanie i ochrona przeciwpowodziowa obszarów nadodrzańskich, w ramach “Programu dla Odry 2006”.
2.	ochrona środowiska przyrodniczego i kształtowania ekologicznego regionalnego systemu ochrony przyrody na obszarach: korytarz ekologiczny doliny Odry oraz Park Krajobrazowy “Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”.
3.	współpraca przy planowaniu zagospodarowania turystycznego obszarów przygranicznych z Republiką Czeską.
4.	utrzymanie i modernizacja dróg krajowych i wojewódzkich, łączących obydwa województwa:
-	droga krajowa nr 49 relacji Opole-Racibórz-Pszczyna
-	droga wojewódzka nr 416 relacji Krapkowice-Głubczyce-Racibórz
-	droga wojewódzka nr 417 relacji Szonów-Racibórz
-	droga wojewódzka nr 422 relacji Błażejowice-Nędza
-	droga wojewódzka nr 425 relacji Bierawa-Kuźnia Raciborska-Rudy Wlk.
5.	utrzymanie i modernizacja linii kolejowej Opole-Kędzierzyn-Racibórz-Chałupki
6.	utrzymanie korytarza gazociągów wysokiego ciśnienia relacji Obrowiec-Racibórz ( = 250 mm).
Powiat raciborski graniczy z pięcioma gminami województwa opolskiego, należącymi do powiatu kędzierzynsko-kieleckiego i głubczyckiego: Bierawa, Cisek, Polska Cerekiew, Baborów, Kietrz.
Problemy wymagające wspólnego rozwiązania z województwem opolskim:
1.	na odcinku gminy Bierawa:
–	zachowanie ciągłości przestrzennej lasów o funkcjach ochronnych i w dolinie Odry
–	kontynuacja odbudowy drzewostanu po pożarze w 1992 r.
–	ochrona jakościowa wód powierzchniowych doliny Odry i Bierawki
–	ochrona jakościowa wód podziemnych rynny podziemnej Kędzierzyn-Koźle (GZWP-332)
–	ochrona przeciwpowodziowa doliny Odry
–	utrzymanie i modernizacja drogi nr 425 Bierawa-Rudy
–	utrzymanie i modernizacja linii kolejowej Kędzierzyn-Racibórz
2.	na odcinku gminy Cisek
–	ochrona wód powierzchniowych rzeki Odry w przekroju granicznym
–	ochrona przeciwpowodziowa w dolinie Odry
–	utrzymanie drogi wojewódzkiej nr 422 Błażejowice-Nędza
3.	na odcinku gminy Polska Cerekiew
–	ochrona gruntów przed erozją
–	utrzymanie i modernizacja drogi krajowej nr 49 Opole-Racibórz-Pszczyna
–	ochrona walorów przyrodniczych gminy
4.	na odcinku gminy Baborów
–	ochrona gruntów przed erozją
–	ochrona wód powierzchniowych
–	ochrona przeciwpowodziowa w dolinie rzeki Psiny
–	utrzymanie i modernizacja dróg wojewódzkich nr 417 Szonów-Racibórz i 421 Szczyty-Błażejowice
5.	na odcinku gminy Kietrz
–	ochrona jakościowa wód powierzchniowych rzeki Troji
–	kompleksowa ochrona przeciwpowodziowa w dolinie rz. Troji
–	utrzymanie i modernizacja drogi wojewódzkiej nr 416 Krapkowice-Głubczyce-Kietrz-Racibórz
–	utrzymanie gazociągu wysokociśnieniowego relacji Racibórz-Obrowiec (zaopatrzenie w gaz miasta Kietrz)
–	utrzymanie i modernizacja przejść granicznych.
2.5.	Wnioski do strategii rozwoju powiatu raciborskiego wynikające ze studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin
Stopień zaawansowania prac nad studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest zróżnicowany w poszczególnych gminach powiatu raciborskiego:
miasto Racibórz	- studium uchwalone w styczniu 2000r.
miasto i gmina Kuźnia R.	- dla części wiejskiej uchwalone w 1996r.
	- dla miasta–rozpoczęte w styczniu 2000 r.
gmina Kornowac	- studium ukończone, przygotow. do uchwalenia
gmina Krzanowice	- studium w opracowaniu, plan. ukończenie IV kw. 2000 r.
gmina Krzyżanowice	- studium ukończone, przygot. do uchwalenia
gmina Nędza	- studium rozpoczęte w 1996 r.
gmina Pietrowice Wlk.	- studium ukończone, przygot. do uchwalenia
gmina Rudnik	- studium rozpoczęte w styczniu 2000 r.
Z analizy opracowań “Studium uwarunkowań...” poszczególnych gmin wynikają następujące ważniejsze wnioski do strategii rozwoju powiatu raciborskiego:
Miasto Racibórz
1.	Budowa zewnętrznego układu obwodnicowego miasta Raciborza na trasie Opole-Racibórz-Chałupki, z podziałem na 3 odcinki:
a)	południowy – od granic administracyjnych miasta w jednostce Sudół do skrzyżowania ulic Łąkowa-Kościuszki,dalej przez zmodernizowany wiadukt kolejowy i nowy most na Odrze, do skrzyżowania z ulicą Sudecką (węzeł nr 1)
b)	środkowy – od węzła nr 1, przebudowaną ul. K. Adamczyka do ul. Piaskowej i jej skrzyżowania z ul. Rybnicką (węzeł 2) i linią kolejową (nowy wiadukt) do skrzyżowania z ul. Rudzką (węzeł nr 3)
c)	północny – od węzła nr 3, przez nowy most na Odrze do granic administracyjnych miasta w jednostce Miedonia.
Ze względu na skomplikowany przebieg proponowanej trasy i wielką liczbę projektowanych obiektów inżynierskich (mosty, wiadukty) wskazane są studia alternatywnego jej przebiegu, po zachodniej stronie miasta.
Niezbędne do przeprowadzenia: studium ruchu kołowego, analiza wykonalności i analiza kosztowa, stanowić powinny podstawę podjęcia decyzji o ewentualnej realizacji obwodnicy i jej terminach.
2.	Przebudowa i modernizacja dróg wylotowych z miasta w kierunkach:
Opava – od granic administracyjnych miasta w jednostce Ocice do węzła nr 1	(ciąg ul. Opawskiej)
Rybnik – od granic administracyjnych miasta w jednostce Brzezie do węzła nr 2	(ciąg ul. Rybnickiej)
Gliwice – od granic administracyjnych miasta w jednostce Markowice do węzła nr 3	(ciąg ulic Rudzka-Gliwicka)
3.	Realizacja długookresowego programu modernizacji i rozbudowy średnicowego układu komunikacyjnego w ciągu ulic Reymonta-Armii Ludowej-Bosacka-Rybnicka, wraz z przebudową wiaduktu kolejowego i mostu na Kanałem Ulgi
4.	Udrożnienie i modernizacja wschodniej części układu obwodnicowego w ciągu ulic: Nowomiejska-Pocztowa-Kościuszki – do ul. Łąkowej
5.	Fragment budowy zbiornika wodnego “Racibórz Dolny” z zaporą czołową i przelewami do Odry i Kanału Ulgi

Miasto i gmina Kuźnia Raciborska
1.	Przebudowa i modernizacja drogi wojewódzkiej nr 425 relacji Rudy-Kuźnia Raciborska-Kędzierzyn-Koźle
2.	Przebudowa i modernizacja drogi wojewódzkiej nr 919 relacji Racibórz-Rudy-Gliwice
3.	Budowa obwałowań prawobrzeżnej strony Odry od miejscowowści Turze do granic administracyjnych województwa.

Gmina Kornowac
1.	Budowa nowego przebiegu drogi krajowej nr 49 na docinku od granic miasta Raciborza do wsi Rzuchów i dalej jej przebudowa i modernizacja do granic powiatu
2.	Fragment zbiornika wodnego “Racibórz Dolny”

Gmina Krzanowice
1.	Przebudowa i modernizacja drogi nr 916 relacji Racibórz-Samborowice – granica państwa i podniesienie jej kategorii jako połączenia Raciborza z Opavą.

Gmina Krzyżanowice
1.	Ukończenie budowy polderu “Buków” i rozpoczęcie inwestycji zbiornika wodnego “Racibórz Dolny”
2.	Realizacja drogowego przejścia granicznego “Chałupki II” wraz z budową nowego mostu granicznego na Odrze
3.	Budowa obwodnicy wsi Chałupki i Zabełków w ciągu drogi krajowej nr 91 wraz z budową nowego mostu drogowego na rzece Odrze
4.	Budowa obejścia drogowego wsi Krzyżanowice, Roszków i Zabełków w ciągu drogi krajowej nr 918 Opole-Racibórz-Ostrava
5.	Budowa nowego mostu drogowego na rzece Odrze we wsi Krzyżanowice, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 936

Gmina Pietrowice Wielkie
1.	Budowa  obwiedni omijającej zabudowę wsi Samborowice i Pietrowice Wielkie w ciągu drogi wojewódzkiej 916 i 416
2.	Budowa połączenia drogowego ośrodków gminnych Pietrowice Wielkie i Krzanowice

Gmina Rudnik
1.	Przebudowa i modernizacja trasy drogi krajowej nr 49 Opole-Racibórz-Pszczyna
2.	Budowa obwałowań przeciwpowodziowych lewego brzegu Odry na odcinku od wsi Brzeżnica do granicy administracyjnej województwa (Miejsce Odrzańskie).

III.	Analiza strategiczna
3.1.	Przesłanki metodyczne analizy strategicznej
Analiza strategiczna powiatu jest formą identyfikacji jego uwarunkowań rozwojowych, będących podstawą wnioskowania o pożądanych kierunkach i zakresie przyszłego rozwoju. Spośród wielu metod analizy strategicznej, stosowanych w odniesieniu do podmiotów gospodarczych (przedsiębiorstw), dla potrzeb programowania rozwoju organizacji terytorialnych (gmin, powiatów, województw) wykorzystywane są najczęściej benchmarketing i metoda SWOT.
Benchmarketing (metoda porównawcza) polega na w miarę dokładnym porównaniu walorów i słabości danego obiektu (np. powiatu, gminy) z obiektem – konkurentem. Wykorzystuje się w tym celu ogólnodostępne informacje, jak opracowania statystyczne, publikacje, raporty, prasa itp. Metoda benchmarketingu szeroko stosowana była na etapie opracowania Diagnozy powiatu, w postaci analizy porównawczej (zewnętrznej) powiatu raciborskiego w odniesieniu do innych powiatów lub wielkości średnich dla województwa, jak również w postaci analizy wewnętrznej, dla porównań gmin, wchodzących w skład powiatu.
Najbardziej popularną, uniwersalną i powszechną w zastosowaniach jest metoda SWOT.
Jej nazwa wywodzi się od skrótu (pierwszych liter) angielskich słów:
–	Strengts = silne strony, atuty
–	Weaknesses = słabe strony, słabości
–	Opportunities – szanse, możliwości
–	Threats = zagrożenia.
Metoda SWOT służyć może do oceny uwarunkowań rozwoju powiatu (gmin) poddając ocenie różne czynniki (cechy) o charakterze wewnętrznym (słabe strony i silne strony powiatu) i zewnętrznym (szanse i zagrożenia) tkwiące w jego otoczeniu.

Sytuacja wewnętrzna powiatu

Słabe strony

Mocne strony

-	Położenie, krajobraz
-	Zasoby naturalne
-	Środowisko
-	Mieszkańcy, liderzy
-	Posiadana infrastruktura techniczna
-	Posiadane nieruchomości
-	Infrastruktura oświatowa, kulturalna i sportowa
-	Zatrudnienie, kwalifikacje
-	Gospodarka i rolnictwo
-	Itd.

-	Położenie, krajobraz
-	Zasoby naturalne
-	Środowisko
-	Mieszkańcy, liderzy
-	Posiadana infrastruktura techniczna
-	Posiadane nieruchomości
-	Infrastruktura oświatowa, kulturalna i sportowa
-	Zatrudnienie, kwalifikacje
-	Gospodarka i rolnictwo
-	Itd.

SWOT

-	Zmiany demograficzne i wiekowe
-	Migracje ludności
-	Przepływy i generowanie kapitału
-	Zagospodarowanie środowiska
-	Zatrudnienie
-	Reformy społeczne i gospodarcze
-	Układ komunikacyjny
-	Uwarunkowania prawne i ustawowe
-	Planowane inwestycje
-	Itd.

Zagrożenia

Szanse

Sytuacja w otoczeniu powiatu

-	Zmiany demograficzne i wiekowe
-	Migracje ludności
-	Przepływy i generowanie kapitału
-	Zagospodarowanie środowiska
-	Zatrudnienie
-	Reformy społeczne i gospodarcze
-	Układ komunikacyjny
-	Uwarunkowania prawne i ustawowe
-	Planowane inwestycje
-	Itd.

Rysunek 6.	Podstawowe składniki metody S.W.O.T.
Uwarunkowania wewnętrzne występować mogą jako:
a)	atuty, mocne strony, tj.
–	zjawiska pozytywne z punktu widzenia możliwości kształtowania rozwoju powiatu, na które bezpośredni wpływ ma sam powiat, jego mieszkańcy, instytucje, podmioty gospodarcze, władze samorządowe
b)	słabości, słabe strony, tj.
–	zjawiska ograniczające możliwości rozwoju powiatu, które pozostają pod bezpośrednim wpływem samego powiatu, jego mieszkańców, instytucji, organizacji, podmiotów gospodarczych, lokalnych władz samorządowych.
Uwarunkowania zewnętrzne, występować mogą jako:
1.	szanse, możliwości, tj.
–	zjawiska pozytywne z punktu widzenia możliwości kształtowania rozwoju powiatu, występowanie których uwarunkowane jest czynnikami leżącymi w otoczeniu zewnętrznym, poza możliwościami bezpośredniego wpływu powiatu
2.	zagrożenia, tj.
–	zjawiska negatywne, mogące stanowić ograniczenie (zagrożenie) dla rozwoju powiatu, występowanie których jest niezależne od powiatu, a kształtuje się pod wpływem uwarunkowań zewnętrznych, w otoczeniu bliższym lub dalszym.

Analizując silne i słabe strony powiatu, oraz jego szanse i zagrożenia należy mieć na uwadze 3 istotne zagadnienia:
1.	Nie należy ograniczać się tylko do istniejących obecnie w powiecie atutów i słabości oraz szans i zagrożeń, ale dostrzegać i identyfikować również takie, które mają charakter potencjalny i mogą wystąpić w przyszłości w okresie objętym horyzontem prac nad strategią.
2.	Należy pamiętać, że zarówno atuty, jak i słabości oraz szanse i zagrożenia mają charakter względny, zależny od wielu czynników i od sytuacji innych uczestników otoczenia powiatu. Zatem przedmiotem analizy strategicznej powinny być nie wszystkie siły i słabości, szanse i zagrożenia, lecz tylko te, których istnienie potwierdza porównanie z siłami i słabościami otoczenia konkurencyjnego.
3.	Względność mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń zależy także od tego, z perspektywy jakich dziedzin przyszłych działań strategicznych je oceniamy. Na przykład: wysokie walory ekologiczne powiatu są mocną stroną z punktu widzenia inwestorów zainteresowanych rozwojem turystyki, natomiast słabą stroną z perspektywy ulokowania działalności uciążliwej dla środowiska.

Badając wpływ otoczenia zewnętrznego na uwarunkowania rozwoju powiatu należy otoczenie to bliżej określić. Z punktu widzenia powiatu można wyróżnić dwa rodzaje otoczenia:
a)	globalne
b)	terytorialne.
Otoczenie globalne to zespół warunków funkcjonowania powiatu wynikający z faktu, że działa on w określonym systemie politycznym, prawnym, społecznym i ekonomicznym. Cechą charakterystyczną tego otoczenia jest brak możliwości jego zmian przez powiat. Na otoczenie globalne składać się mogą m.in.:
-	otoczenie polityczno-prawne, kształtowane przez istniejący system polityczny oraz prawne podstawy funkcjonowania państwa,
-	otoczenie społeczno-demograficzne, związane ze zmianami liczby ludności oraz warunków i poziomu jej życia,
-	otoczenie makroekonomiczne kształtowane przez istniejące struktury gospodarcze oraz tempo i kierunki wzrostu (lub regresu) gospodarczego kraju.
Otoczenie terytorialne obejmuje m.in.:
-	sąsiednie obszary (powiaty) z którymi relacje mogą układać się na zasadach komplementarnych lub konkurencyjnych
-	inne powiaty konkurencyjne
-	otoczenie regionalne i krajowe, ukazujące powiązania i zależności powiatu od administracji rządowej i samorządowej na szczeblu regionu lub kraju.
Analiza strategiczna powiatu powinna ujmować różnorodne powiązania przyczynowo-skutkowe w taki sposób, aby można było dokonać identyfikacji spraw, które w największym stopniu wpływają (wpływać będą) na tempo rozwoju powiatu. Czasami trudno jest jednoznacznie przesądzić, czy badane zjawisko (cecha, proces) należy zakwalifikować jako atut lub szansa, bądź słabość lub zagrożenie. Ułatwieniem w takich przypadkach może być weryfikacja poszczególnych (badanych) zjawisk w dwóch podstawowych płaszczyznach:
a)	z punktu widzenia ich pozytywnego lub negatywnego wpływu na rozwój powiatu
b)	z punktu widzenia możliwości wpływu powiatu (jego władz, mieszkańców, instytucji, podmiotów gosp.) na występowanie i charakter danego zjawiska.

Analiza strategiczna i strategiczne planowanie rozwoju powiatu nie może być czynnością mechaniczną, lecz procesem opartym na kreatywnym myśleniu i umiejętnościach interdyscyplinarnego ujmowania problemów.
Stopień kompleksowości i dokładności prowadzonej analizy strategicznej uzależniony jest od przyjętych rozwiązań metodycznych, ale także od wiedzy i doświadczenia osób zaangażowanych do prac nad strategią rozwoju powiatu. Rozległa znajomość zagadnień funkcjonowania powiatu i gmin wchodzących w jego skład, skonfrontowana w zespołowym wysiłku uczestników i współautorów analizy strategicznej, powinna wykreować wizerunek powiatu, stanowiący podstawę dalszych prac nad strategią jego rozwoju.
Analiza strategiczna powiatu raciborskiego prowadzona była w dwóch fazach:
-	w fazie pierwszej przez zespół autorski zaangażowany do prac nad strategią rozwoju powiatu,
-	w fazie drugiej przez członków Konwentu Rozwoju Powiatu Raciborskiego, którzy w wyniku dyskusji zweryfikowali i uzupełnili listę zjawisk kształtujących atuty i słabości, szanse i zagrożenia, przedstawione przez zespół autorski.
W ten sposób ocena możliwości rozwojowych powiatu (jako efekt analizy strategicznej) stała się wspólnym dziełem grupy eksperckiej zespołu autorskiego oraz wszystkich członków Konwentu Rozwoju Powiatu, reprezentujących różne grupy społeczeństwa powiatu, organizacji, instytucji i podmiotów w nim działających oraz wybranych władz samorządowych (powiatowych i gminnych), którym powierzono kierowanie publicznymi sprawami rozwoju gmin i powiatu raciborskiego.
Wspólna, zespołowa praca nad analizą i strategią rozwoju powiatu stać się powinna źródłem wielu korzyści ponieważ:
-	po pierwsze – grupowe rozwiązywanie problemów pozwala na ich rozważenie z wielu różnych punktów widzenia według zróżnicowanych doświadczeń i wiedzy poszczególnych członków grupy. Daje to możliwości wypracowania większej liczby wariantowych rozwiązań i dostarcza większej ilości informacji pozwalających lepiej ocenić optymalne możliwości rozwiązań postawionego problemu.
-	po drugie – współudział większej liczby osób w rozwiązywaniu problemów przyczynia się do lepszego zrozumienia podjętych decyzji oraz ich głębszej akceptacji. Szeroka, społeczna akceptacja jest podstawowym i niezbędnym warunkiem właściwego opracowania, a przede wszystkim pomyślnego wdrażania strategii rozwoju powiatu.
-	po trzecie – wysiłek grupowy jest zawsze większy od sumy indywidualnych wysiłków członków tej samej grupy. Kiedy członkowie grupy pracują zbiorowo, każdy z nich doświadcza tzw. “efektu społecznej obecności”. Zjawisko to polega na podświadomym podnoszeniu aktywności, która skutkuje lepszą jakością, sprzyja trafności i pewności podejmowanych decyzji, a wieloosobowe, grupowe podejście do problemu pozwala na wcześniejsze i łatwiejsze wykrycie i ujawnienie ewentualnych błędów, jeszcze na etapie proponowania i przygotowywania decyzji.
Z tych przesłanek wychodząc intencją władz powiatowych oraz zespołu autorskiego jest dążenie do tego, aby strategia rozwoju powiatu raciborskiego była wspólnym dziełem powołanego zespołu eksperckiego i możliwie szerokiej reprezentacji różnych środowisk politycznych, społecznych i zawodowych oraz samorządów działających na obszarze powiatu. Społeczna akceptacja strategii jest bowiem podstawowym warunkiem prawidłowego jej opracowania, jak również późniejszej sprawnej i efektywnej jej realizacji.
3.2.	Analiza strategiczna metodą SWOT
“Diagnoza stanu istniejącego i dotychczasowych procesów rozwoju” stanowiąca Część I Strategii Rozwoju Powiatu Raciborskiego stworzyła podstawę dalszych prac nad Strategią, wśród których istotną rolę spełnia analiza strategiczna powiatu. W efekcie analizy strategicznej powinny zostać zidentyfikowane podstawowe problemy rozwoju powiatu, które ująć można w trzy kategorie strategiczne:
-	zaspokojenie podstawowych potrzeb społeczności powiatu
-	wydolności i niezawodności funkcjonowania systemów infrastruktury technicznej i społecznej
-	otwarcie na przyszłość poprzez wskazanie głównych (strategicznych) celów rozwoju.

Analiza strategiczna dokonana metodą SWOT, czyli ocena uwarunkowań i możliwości rozwojowych powiatu poprzez:
a)	analizę potencjału, tj. określenie silnych i słabych stron powiatu
b)	analizę wpływu otoczenia, poprzez określenie szans i zagrożeń, jakie ono stwarza
jest zadaniem złożonym i trudnym, wymagającym dobrej znajomości przedmiotu (obiektu) badań i wieloaspektowego patrzenia na zachodzące w nim i jego otoczeniu procesy.
Szeroki zakres analizy strategicznej, w szczególności wielka liczba czynników i wpływów, tworzących otoczenie zewnętrzne, ale także wewnętrzne powodują, że przeprowadzenie pełnej analizy jest niemożliwe, bądź nieefektywne. Z reguły więc analiza strategiczna obejmuje tylko określoną część zagadnień i czynników wpływających na strategię. Dążyć należy do wyboru tych czynników, które wywierają decydujący wpływ na strategię (czynniki wysoce diagnostyczne).
Dla ułatwienia prac analitycznych opracowano wyjściowy zestaw zagadnień, jako swoisty katalog spraw, które mogą być przedmiotem analizy strategicznej SWOT:
1.	Uwarunkowania ogólne
–	uwarunkowania historyczne rozwoju powiatu
–	położenie geograficzne i gospodarcze powiatu
–	zarządzanie powiatem (władze powiatu, struktura organizacyjna starostwa powiatowego, powiatowe jednostki organizacyjne)
–	porozumienia i współpraca międzygminna
–	uwarunkowania prawne funkcjonowania i rozwoju powiatu
–	instytucje rozwoju (agencje, stowarzyszenia, fundacje, sponsorzy itp.)
–	promocja powiatu
2.	Środowisko i zasoby naturalne
–	warunki fizyczno-geograficzne obszaru
–	posiadane zasoby i walory naturalne oraz obszary chronione
–	stan czystości środowiska przyrodniczego: gleba, woda, powietrze
–	gospodarka wodno-ściekowa i odpadami przemysłowymi i komunalnymi, redukcja zanieczyszczeń i poprawa czystości środowiska
3.	Ludność i osadnictwo
–	rozwój ludności – trendy demograficzne i migracje ludności
–	struktura wg wieku, płci i zamieszkania
–	struktura osadnicza obszaru
–	sytuacja mieszkaniowa
–	zasobność mieszkańców
4.	Sektor gospodarczy
–	charakterystyka lokalnego sektora gospodarczego
–	rodzaje działalności gospodarczej
–	gospodarka rolna i struktura rolnictwa
–	eksploatacja surowców naturalnych
–	technologie w lokalnym sektorze gospodarczym (ich rodzaj, poziom, innowacyjność)
–	charakterystyka sektora usług (stan i jakość usług rynkowych i nierynkowych)
–	stan ekonomiczny obszaru (rentowność firm i gospodarstw rolnych)
5.	Zagospodarowanie przestrzenne
–	miejsce powiatu w regionie i kraju oraz układzie komunikacyjnym
–	układ funkcjonalno-przestrzenny powiatu
–	założenia lokalnej polityki przestrzennej, wnioski z gminnych studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego
6.	Rynek pracy
–	wskaźniki zawodowej aktywności mieszkańców
–	poziom i struktura bezrobocia
–	dynamika zmian na rynku pracy
–	absolwenci, kierunki kształcenia
–	stosowane formy wspierania przedsiębiorczości
–	aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu
7.	Infrastruktura techniczna (stan przeszły, stan obecny i prognoza)
–	komunikacja (drogowa, kolejowa, system transportowy, lokalny transport zbiorowy)
–	sieć dróg, ich stan ilościowo-jakościowy
–	telekomunikacja, sieci internetowe
–	sieci: elektryczne, gazowe, ciepłownicze, wodociągowe i kanalizacyjne
–	alternatywne źródła energii
–	urządzenia techniczne w zakresie gospodarki komunalnej (oczyszczalnie, wysypiska, spalarnie, stacje przeładunkowe, kompostownie, sortownie, itp.)
–	posiadane zasoby nieruchomości gminnych zabudowanych i niezabudowanych
8.	Infrastruktura społeczna
–	sieć szkół i placówek oświatowych, baza materialna szkolnictwa
–	ochrona zdrowia i opieka społeczna
–	bezpieczeństwo publiczne
–	kultura i sztuka (baza materialna oraz tradycje i wartości kulturowe)
–	sport, turystyka i wypoczynek (baza materialna i inicjatywy w tym zakresie)
–	różne inicjatywy oraz zjawiska kulturowe i środowiskowe
9.	Budżety gminne i powiatowy
–	struktura dochodów i wydatków budżetu (wg klasyfikacji budżetowej)
–	struktura wydatków budżetowych przeznaczonych na cele rozwojowe, w tym na inwestycje i na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu i wspierania przedsiębiorczości
–	udział środków finansowych pochodzących z innych źródeł (środki z różnego rodzaju fundacji, pomocowe z UE i inne)
10.	Dotychczasowe najważniejsze inicjatywy rozwojowe (np. opracowane i realizowane strategie, programy, projekty itp.).
W oparciu o powyższy zestaw zagadnień poddanych analizie opracowano wstępną propozycję zjawisk (cech, problemów) wpływających w przeszłości, teraźniejszości i przyszłości na procesy rozwoju powiatu.
Równocześnie wskazano na terytorialny zasięg oddziaływania poszczególnych zjawisk oraz ich miejsce w metodzie analizy SWOT (tab. 1).
Tabela 1.	Zjawiska kształtujące warunki i możliwości rozwoju powiatu raciborskiego
Lp.	Wyszczególnienie	Zasięg oddziaływania zjawiska	SWOT	
		Lokalne	Regionalne	Krajowe	Atut	Słabość	Szansa	Zagrożenie	
1	2	3	4	5	6	7	8	9	
	Uwarunkowania ogólne								
1.		Gospodarcze położenie i sąsiedztwo powiatu								
2.		Uwarunkowania i tradycje historyczne								
3.		Ukształtowana struktura zarządzania powiatem								
4.		Porozumienie, umowy i współpraca międzynarodowa gmin								
5.		Perspektywa integracji Polski z Unią Europejską								
6.		Dostęp do środków pomocowych na rzecz rozwoju obszarów przygranicznych								
7.		Działające instytucje informacji publicznej (prasa, radio, wydawnictwa)								
8.		Konkurencja innych ośrodków w rozwoju powiatu raciborskiego								
9.		Małe zainteresowanie inwestorów zagranicznych								
10.		Scentralizowany system finansowania powiatów i gmin								
11.		Niestabilność prawa gospodarczego, budżetowego i podatkowego								
12.		Przychylność władz terenowych dla rozwoju przedsiębiorczości i inicjatyw lokalnych								
13.		Dobra współpraca władz gminnych, powiatowych i regionalnych. Dostrzeganie roli i potrzeb powiatu raciborskiego w strategii rozwoju regionu i bieżącej działalności władz regionalnych								
	Środowisko i zasoby naturalne								
14.		Zasoby przyrodnicze i dziedzictwo kulturowe								
15.		Warunki naturalne (gleby, klimat) dla rozwoju rolnictwa								
16.		Brak zasobów naturalnych nadających się do eksploatacji przemysłowej								
17.		Niski poziom zanieczyszczeń powietrza i odpadów przemysłowych								
18.		Wysoki stopień zanieczyszczenia wód granicznych Odry i Olzy								
19.		Nierozwiązany problem bezpieczeństwa przeciw powodziowego Górnej Odry								
20.		Odkładana decyzja rozpoczęcia budowy zbiornika  “Racibórz”								
21.		Niekorzystna propozycja etapowania budowy zbiornika “Racibórz” (I etap – zbiornik suchy)								
	Ludność								
22.		Ujemny przyrost migracyjny i rzeczywisty ludności								
23.		Wpływ migracji zagranicznej na reprodukcję ludności i inne społeczne i psychologiczne skutki wyjazdów								
24.		Możliwości czasowej emigracji zarobkowej do Niemiec								
25.		Niski poziom wykształcenia ludności								
26.		Niski poziom aktywności zawodowej mieszkańców								
	Gospodarka								
27.		Spadek koniunktury gospodarczej Polski i jego skutki								
28.		Proces restrukturyzacji górnictwa – zagrożenie wzrostu bezrobocia								
29.		Duży zróżnicowany majątek przemysłowy miasta Raciborza								
30.		Regresywne tendencje w przemyśle miejscowym								
31.		Brak bazy przetwórczej i przechowalniczej – barierą rozwoju rolnictwa								
32.		Bliski dostęp do chłonnych rynków zbytu produktów rolnych i spożywczych (GOP, ROW, Okręg Ostravy)								
33.		Potrzeba b. intensywnej eksploatacji kruszyw z czaszy zbiornika “Racibórz”								
34.		Słabo rozwinięte instytucje otoczenia biznesu								
35.		Dobre warunki mieszkaniowe w mieście i powiecie Racibórz								
36.		Zastój w budownictwie mieszkaniowym i remontach zasobów istniejących								
37.		Podstawowe funkcje gospodarczo-przemysłowe i rolnicze oparte na zasobach i tradycjach lokalnych								
38.		Wysoki realny poziom bezrobocia i gwałtowny jego wzrost								
	Zagospodarowanie przestrzenne								
39.		Ukształtowany i dobrze zainwestowany układ osadniczy i struktura administracyjna powiatu								
40.		Rozwinięty, korzystnie położony ośrodek centralny powiatu								
41.		Dostępność terenu pod nowe inwestycje (produkcja, usługi mieszkaniowe)								
42.		Duża liczba przejść granicznych, ułatwiająca współpracę transgraniczną								
43.		Zaległości w opracowaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego								
	Infrastruktura techniczna								
44.		Dobre zainwestowanie infrastruktury komunalnej miasta Raciborza								
45.		Znaczne zaległości w budowie systemów infrastruktury technicznej w gminach wiejskich								
46.		Zły stan dróg publicznych łączących Racibórz z głównymi ośrodkami zewnętrznymi								
47.		Brak bezpośrednich połączeń komunikacyjnych Raciborza z Opavą								
48.		Brak decyzji w sprawie nowego mostu na Odrze i odprawy fitosanitarnej na przejściu w Chałupkach								
49.		Projektowana budowa autostrady A1								
	Infrastruktura społeczna								
50.		Dobrze rozwinięte usługowe funkcje Raciborza								
51.		Dobra baza materialna (lokalowa) oświaty i wychowania								
52.		Brak lokalnych możliwości kształcenia na poziomie wyższym								
53.		Znacząca poprawa warunków świadczenia usług służby zdrowia w wyniku oddania do użytku nowego gmachu szpitala rejonowego								
54.		Dobre warunki rozwoju międzynarodowej turystyki i rekreacji dla ludności Północnych Czech i Moraw (po oddaniu do użytku zbiornika wodnego “Racibórz”)								
55.		Niedostateczna infrastruktura turystyczna i niepełne wykorzystanie turystyczno-rekreacyjnych walorów powiatu								
	Budżety gmin i powiatu								
56.		Relatywnie wysokie dochody mieszkańców (w tym rolników) i budżetów gmin powiatu raciborskiego								
57.		Niedostateczny dopływ środków budżetowych niezbędnych do funkcjonowania i rozwoju gmin i powiatu								
58.		Brak dostępu do zewnętrznych źródeł finansowania (kredytów bankowych, pomocy zagranicznej)								

Analiza strategiczna powiatu raciborskiego w swej ostatecznej postaci sformułowana została na posiedzeniu Konwentu Rozwoju Powiatu, dnia 5 maja 2000 r. w oparciu o propozycje przygotowawcze przez zespół autorski strategii (tab. 1), które poddano weryfikacji i uzupełnieniu w oparciu o poglądy wyrażone przez członków Konwentu.
W stosunku do propozycji pierwotnych zgłoszonych przez zespół autorski wprowadzono następujące zmiany:
a)	zrezygnowano z zamieszczenia w zestawie zjawisk kształtujących warunki i możliwości rozwoju powiatu raciborskiego (tab. 1):
poz. 2	- Uwarunkowania i tradycje historyczne powiatu
poz. 3	- Ukształtowana struktura zarządzania powiatem
poz. 12 - Przychylność władz terenowych dla rozwoju przedsiębiorczości i inicjatyw lokalnych
poz. 13	- Dobra współpraca władz gminnych, powiatowych i regionalnych. Dostrzeganie roli i potrzeb powiatu raciborskiego w strategii rozwoju regionu i bieżącej działalności władz regionalnych.
poz. 53	- Znacząca poprawa warunków świadczenia usług służby zdrowia w wyniku przewidywanego oddania do użytku nowego gmachu szpitala rejonowego
poz. 54	- Dobre warunki rozwoju międzynarodowej turystyki i rekreacji dla ludności Północnych Czech i Moraw (po oddaniu do użytku zbiornika wodnego “Racibórz”)
poz. 56	- Relatywnie wysokie dochody mieszkańców (w tym rolników) i budżetów gmin powiatu raciborskiego.
b)	Wprowadzono do zestawu zjawisk kształtujących warunki i możliwości rozwoju powiatu raciborskiego dodatkowe cechy:
1.	Korzystna struktura wielkości gospodarstw rolnych w powiecie – jako element mocnych stron (atutów) powiatu
2.	Niskie tempo rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw – jako element słabości (słabych stron) powiatu
3.	Wzrost zagrożeń patologicznych, będących konsekwencją rosnącego bezrobocia w kraju i powiecie – jako element zagrożeń
4.	Brak prorozwojowej polityki państwa wobec małych i średnich przedsiębiorstw – jako element zagrożeń.

W wyniku przeprowadzonej dyskusji i głosowania ustalono ranking zjawisk (cech, procesów) określających atuty, słabości, szanse i zagrożenia rozwoju powiatu raciborskiego. Wyniki ustaleń zawierają tabele 2 – 5.
Tabela 2.	Atuty – mocne strony powiatu Racibórz
Lp.	Wyszczególnienie	Ilość głosujących	Liczba punktów	
1	2	3	4	
1.		Ukształtowany i dobrze zainwestowany układ osadniczy i struktura administracyjna powiatu	8	35	
2.		Rozwinięty, korzystnie położony i powiązany z obsługiwanym obszarem centralny ośrodek usługowy powiatu – miasto Racibórz	9	31	
3.		Podstawowe funkcje gospodarcze powiatu – przemysłowa i rolnicza oparte na zasobach i tradycjach lokalnych, wyznaczające rolę i miejsce powiatu w gospodarce Śląska	8	31	
4.		Znaczący i zróżnicowany branżowo potencjał i majątek przemysłowy miasta Raciborza, o dużej renomie i pozycji na rynkach krajowych i zagranicznych	8	31	
5.		Możliwości emigracji zarobkowej do Niemiec, łagodzące ekonomiczne skutki braku miejsc pracy i bezrobocia w powiecie	8	20	
6.		Doskonałe warunki naturalne (gleby, klimat) i tradycja dobrej gospodarki rolnej – podstawą dalszego rozwoju rolnictwa i przetwórstwa rolnego	7	18	
7.		Zasoby przyrodnicze, bogate dziedzictwo kulturowe i przewidywane inwestycje wodne podstawą rozwoju turystyki i rekreacji krótkookresowej	6	17	
8.		Dobra baza materialna (lokalowa) oświaty i wychowania w mieście i powiecie Racibórz	6	16	
9.		Dobrze rozwinięte ponad lokalne usługowe funkcje miasta Raciborza, w zakresie oświaty, kultury, zdrowia, opieki społecznej, obsługi transportowej	5	14	
10.		Dostępność terenów (rezerwy) pod nowe inwestycje produkcyjne, mieszkaniowe, usługowe	5	13	
11.		Niski poziom emisji zanieczyszczeń powietrza, i odpadów przemysłowych ze źródeł zlokalizowanych na terenie powiatu oraz postępująca poprawa stanu czystości wód i powietrza	5	12	
12.		Korzystna struktura wielkości gospodarstw rolnych	6	11	
13.		Dobre zainwestowanie infrastruktury komunalnej miasta Raciborza, wolne moce w mediach komunalnych	3	10	
14.		Relatywnie dobre warunki mieszkaniowe ludności miasta i powiatu Racibórz	3	7	
15.		Działające instytucje informacji publicznej, lokalna prasa, radio, wydawnictwa	3	4	

Tabela 3.	Słabości – słabe strony powiatu Racibórz
Lp.	Wyszczególnienie	Ilość głosujących	Liczba punktów	
1	2	3	4	
1.		Wysoki realny poziom bezrobocia i gwałtowny jego wzrost. Spadek liczby pracujących we wszystkich gminach powiatu	12	51	
2.		Niskie tempo rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw	14	43	
3.		Regresywne tendencje w przemyśle, upadłości przedsiębiorstw, zwolnienia z pracy, pogarszanie się wyników ekonomicznych i płynności finansowej	13	41	
4.		Niski poziom wykształcenia ludności powiatu (ponad 75% z wykształceniem poniżej średniego)	8	26	
5.		Zastój w budownictwie mieszkaniowym i ograniczony zakres robót remontowo-modernizacyjnych zagrożeniem pojawienia się bariery mieszkaniowej w rozwoju miast i większych ośrodków wiejskich	8	18	
6.		Niski poziom aktywności zawodowej mieszkańców, duży udział ludności utrzymującej się z nie zarobkowych źródeł utrzymania	5	15	
7.		Brak dostatecznej bazy rolno-przetwórczej i przechowalniczej barierą rozwoju rolnictwa	6	13	
8.		Brak lokalnych możliwości kształcenia na poziomie wyższym	3	12	
9.		Negatywny wpływ migracji zagranicznych (stałych i sezonowych) na reprodukcję ludności, przedsiębiorczość oraz inne społeczne i psychologiczne skutki wyjazdów	3	11	
10.		Ujemny przyrost migracyjny i rzeczywisty ludności powiatu	4	10	
11.		Znaczne zaległości w budowie systemów infrastruktury technicznej w gminach wiejskich	4	9	
12.		Słabo rozwinięte i nie dość aktywnie działające instytucje otoczenia biznesu, wspierające procesy rozwoju lokalnego i regionalnego	4	7	
13.		Niedostateczna infrastruktura turystyczna i niepełne wykorzystanie turystyczno-rekreacyjne walorów powiatu	2	5	
14.		Zły stan dróg, łączących powiat z głównymi ośrodkami zewnętrznymi (Katowice, Rybnik, Kędzierzyn-Koźle, Ostrava, Opava)	2	4	
15.		Brak znaczących gospodarczo zasobów naturalnych nadających się do eksploatacji	1	3	
16.		Brak dogodnych bezpośrednich połączeń komunikacyjnych (kolejowych, drogowych) Raciborza z Opavą	1	2	
17.		Brak decyzji w sprawie budowy mostu na Odrze i przejścia granicznego Chałupki II	0	0	

Tabela 4.	Szanse płynące z otoczenia
Lp.	Wyszczególnienie	Ilość głosujących	Liczba punktów	
1	2	3	4	
1.		Perspektywa integracji Polski z Unią Europejską i jej korzystny wpływ na rozwój gospodarczy powiatu, oraz warunki współpracy gospodarczej i kulturalnej za granicą	14	52	
2.		Korzystne położenie ekonomiczne powiatu w zasięgu trzech wielkich aglomeracji: górnośląskiej, rybnickiej i ostravskiej	14	48	
3.		Powołanie i działalność instytucji i placówek promujących miasto i powiat Racibórz w skali kraju i za granicą	14	38	
4.		Bliski dostęp do chłonnych rynków zbytu produktów rolnych i przetwórstwa rolnego na obszarze GOP, ROW i okręgu Ostravy	11	38	
5.		Dostęp do środków pomocowych Unii Europejskiej, wspierających procesy rozwoju obszarów rolnych i przygranicznych	13	30	
6.		Projektowana budowa autostrady A1 i jej przebieg zbliżający powiat raciborski do głównych ośrodków gospodarki i kultury w kraju i za granicą	9	26	
7.		Duża liczba przejść granicznych (12) ułatwiających możliwość regularnej współpracy transgranicznej	7	19	
8.		Aktywna współpraca Raciborza, Kuźni Raciborskiej i Krzyżanowic z partnerami zagranicznymi i przewidywane nawiązanie takiej współpracy przez pozostałe gminy i powiat raciborski	6	13	
9.		Możliwość i potrzeba bardziej intensywnego wykorzystania kruszyw naturalnych eksploatowanych z czaszy przyszłego zbiornika “Racibórz”	2	4	

Tabela 5.	Zagrożenia stwarzane przez otoczenie
Lp.	Wyszczególnienie	Ilość głosujących	Liczba punktów	
1	2	3	4	
1.		Niewłaściwe (scentralizowany) system finansowania powiatu i gmin, trwały niedobór środków finansowych	13	54	
2.		Niestabilność przepisów prawa gospodarczego, budżetowego i podatkowego uniemożliwia programowanie długookresowej działalności gospodarczej władz samorządowych	13	45	
3.		Spadek koniunktury gospodarczej w Polsce, związany z tym regres gospodarczy miasta i powiatu Racibórz i gwałtowny wzrost rejestrowanego bezrobocia	11	44	
4.		Konkurencja innych ośrodków w rozwoju funkcji produkcyjnych i usługowych (Rybnik, Wodzisław, Kędzierzyn-Koźle), turystycznych (Beskid Śląski) oraz zaopatrzenie ludności w żywność (region małopolski)	12	26	
5.		Małe zainteresowanie inwestorów zagranicznych organizowaniem działalności gospodarczej na terenie powiatu raciborskiego	7	19	
6.		Brak dostępu do korzystnych zewnętrznych źródeł finansowania działalności gospodarczej (drogi i trudno dostępny kredyt)	6	19	
7.		Brak prorozwojowej polityki państwa wobec małych i średnich przedsiębiorstw	6	16	
8.		Odkładana w czasie decyzja budowy zbiornika wodnego “Racibórz”	6	13	
9.		Proces restrukturyzacji górnictwa i związana z tym likwidacja kopalni ROW, stwarzają zagrożenie znacznego wzrostu bezrobocia pracowników dojeżdżających do pracy z gmin powiatu raciborskiego	4	8	
10.		Niekorzystna dla miasta i powiatu propozycja etapowania budowy zbiornika “Racibórz”, I etap – zbiornik suchy, w ciągu 5-6 lat, II etap – zbiornik piętrzący wodę, po 30-40 latach	4	8	
11.		Wzrost zagrożeń patologicznych, będących konsekwencją rosnącego bezrobocia	3	8	
12.		Wysoki stopień zanieczyszczenia wód granicznych Odry i Olzy, ograniczający możliwości ich gospodarczego i turystycznego wykorzystania	3	6	
13.		Nierozwiązany do końca problem bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Górnej Odry (obwałowania na odcinku od miasta Raciborza do granic powiatu raciborskiego)	2	4	

W grupie zjawisk określających mocne strony (atuty) przyszłego rozwoju powiatu wyróżniono, przyznając najwyższą liczbę punktów korzystną strukturę przestrzenną i dobrze ukształtowane jego główne funkcje gospodarcze, a w szczególności:
-	ukształtowany i dobrze zainwestowany układ osadniczy i oparta na nim struktura administracyjna powiatu (35 pkt.)
-	dobrze rozwinięty, korzystnie położony i powiązany z obsługiwanym obszarem centralny ośrodek usługowy powiatu – miasto Racibórz (31 pkt.)
-	oparte na zasobach i tradycjach lokalnych podstawowe funkcje gospodarcze powiatu: przemysłowa i rolnicza, wyznaczające rolę i miejsce powiatu w gospodarce Śląska (31 pkt.)
-	znaczący i zróżnicowany branżowo potencjał gospodarczy i majątek przemysłowy miasta Racibórz, o dużej renomie i pozycji na rynkach krajowych i zagranicznych (31 pkt.).
Wśród słabości (słabe strony) powiatu raciborskiego wyraźny priorytet znalazły 4 negatywne zjawiska:
1.	wysoki realny poziom bezrobocia (uwzględniający szacunkową skalę emigracji zarobkowej do Niemiec) i jego gwałtowny wzrost w ostatnim okresie (lata 1999 – 2000). Spadek liczby pracujących nastąpił we wszystkich gminach powiatu raciborskiego (51 pkt.)
2.	Niskie tempo rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw (43 pkt.)
3.	Regresywne tendencje w przemyśle (nasilone od 1999 r.), upadłości przedsiębiorstw, zwolnienia z pracy, pogarszanie się wyników ekonomicznych i płynności finansowej (41 pkt.)
4.	Niski poziom wykształcenia ludności powiatu – ponad 75% z wykształceniem poniżej średniego (26 pkt.).
Inne, chociaż uznane za mniej ważne słabości powiatu raciborskiego są wynikiem stwierdzonych deformacji demograficznych, niedostatecznych inwestycji w sferze infrastruktury technicznej i budownictwa mieszkaniowego, regresu bazy rolno-przetwórczej i przechowalniczej oraz niedostatecznego wykorzystania turystyczno-rekreacyjnych walorów powiatu.
Z pośród czynników zewnętrznych w istotnym stopniu stwarzających szanse dla przyszłego rozwoju powiatu za szczególne istotne uznane zostały cztery zjawiska:
1.	Perspektywa integracji Polski z Unią Europejską i jej korzystny wpływ na rozwój powiatu oraz warunki współpracy gospodarczej i kulturalnej z zagranicą (52 pkt.)
2.	Korzystne położenie ekonomiczne powiatu, w zasięgu trzech wielkich aglomeracji: górnośląskiej, rybnickiej i ostrawskiej (48 pkt.)
3.	Powołanie i działalność instytucji i placówek promujących miasta i powiat Racibórz w skali kraju i zagranicą (38 pkt.)
4.	Bliski dostęp do chłonnych rynków zbytu produktów rolnych i przetwórstwa rolnego na obszarze GOP, ROW i okręgu Ostrawy (38 pkt.).
Uwzględniając współzależność cech wymienionych wyżej w p. 2 i 4 oraz w p. 5 (dostęp do środków pomocowych UE wspierających procesy rozwoju obszarów rolnych i przygranicznych) zewnętrzne szanse rozwoju powiatu raciborskiego są pochodną jego położenia geograficznego, którego racjonalne wykorzystanie stać się może zasadniczym czynnikiem sukcesów i przyszłej pomyślności powiatu.
Jako główne zagrożenia rozwoju, wynikające z otoczenia zewnętrznego powiatu uznane zostały:
1.	Niewłaściwy, scentralizowany system finansowania powiatu i gmin oraz trwały niedobór środków finansowych niezbędnych dla ich funkcjonowania, ograniczający możliwości oddziaływania władz lokalnych na pożądane kierunki rozwoju gospodarczego i społeczno-kulturowego, oznaczający ekonomiczne ubezwłasnowolnienie samorządu terytorialnego (54 pkt.)
2.	Niestabilność przepisów prawa gospodarczego, budżetowego i podatkowego, uniemożliwiająca programowanie długookresowej działalności gospodarczej władz samorządowych (45 pkt.)
3.	Spadek koniunktury gospodarczej w Polsce, związany z tym regres gospodarczy miasta i powiatu Racibórz i gwałtowny wzrost rejestrowanego bezrobocia (44 pkt.)
4.	Konkurencja innych ośrodków w rozwoju funkcji produkcyjnych i usługowych (Rybnik, Wodzisław, Kędzierzyn-Koźle), turystycznych (Beskid Śląski, pasmo Jasenika) oraz zaopatrzenia ludności w żywność (region małopolski) – 26 pkt.
Z innych zagrożeń na podkreślenie zasługują:
-	dotychczasowe małe zainteresowanie inwestorów zagranicznych organizowaniem działalności gospodarczej na terenie powiatu raciborskiego,
-	ograniczony dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania działalności gospodarczej w warunkach utrzymującego się drogiego i trudno dostępnego kredytu,
-	brak prorozwojowej polityki państwa wobec małych i średnich przedsiębiorstw.

Dokonana analiza uwarunkowań i możliwości rozwojowych powiatu raciborskiego przeprowadzona metodą SWOT pozwoliła na ich hierarchiczne usystematyzowanie, tworząc podstawę do dalszych prac, polegających na formułowaniu deklaracji misji i wizji oraz głównych i pośrednich celów strategicznych rozwoju powiatu.
IV.	Misja i wizja powiatu
4.1.	Misja powiatu – pojęcie, elementy składowe, rola w strategii rozwoju
Trafność budowy strategii rozwoju powiatu w istotnym stopniu zależy od określenia jego misji i wizji, a następnie od możliwości sprecyzowania celu generalnego, wiązki celów pochodnych (strategicznych i operacyjnych) oraz zadań, poprzez które cele te będą realizowane.
Misja bywa różnie tłumaczona i ujmowana przez różnych autorów: od ujęć bardzo ogólnych, zawierających syntetyczną formułę celów działania, do szczegółowych – akcentujących specyficzną rolę powiatu i jego funkcje w otoczeniu.
Misję powiatu należy formułować w kategoriach służenia społeczeństwu i pomnażania korzyści, jakie ono będzie odnosić w wyniku sprawnego i efektywnego działania powiatu, opartego na wdrażanej strategii rozwoju.
Syntetycznie ujmując misja powiatu to:
-	przedmiot trwałych jego aspiracji
-	cel usystematyzowanych, długookresowych dążeń, wyznaczających i akcentujących jego społeczne funkcje i jego posłannictwo
-	najbardziej ogólnie sformułowany cel istnienia i działalności powiatu.
Misja, to równocześnie forma samookreślenia powiatu (i każdego innego przedmiotu strategii) w zakresie takich elementów, jak:
1.	po co istnieje?
2.	do czego dąży?
3.	co ma zamiar osiągnąć?
4.	na jakim obszarze chce działać?
5.	czyje potrzeby zaspokajać?
6.	jakie potrzeby zaspakajać?
Odpowiadając na powyższy zestaw pytań, stwierdzić można, że misja każdego powiatu, w tym również raciborskiego sprowadza się do:
ad 1. w celu	- realizacji procesu demokratycznego systemu zarządzania państwem
	- kształtowania modelu społeczeństwa obywatelskiego
ad 2. dąży do	- wykonania przyjętego programu poprawy warunków życia społeczeństwa
	- realizowania zadań publicznych
	- występowania w imieniu i na rzecz lokalnej społeczności
ad. 3 ma zamiar osiągnąć:
	- wiązkę celów strategicznych i programów operacyjnych określonych w strategii rozwoju powiatu
ad. 4, działać będzie na obszarze:
	- określonym granicami administracyjnymi powiatu
ad. 5, zaspokajać będzie potrzeby:
	- społeczeństwa powiatu, oraz organizacji i instytucji działających w powiecie
ad. 6, dążyć będzie do zapewnienia:
	- dostatniego życia w godnych warunkach
	- pracy, dającej satysfakcję i źródła utrzymania
	- innych celów społecznych, gospodarczych, ekologicznych.
Powiat realizuje swoją misję poprzez zaspokojenie dążeń i potrzeb miejscowego społeczeństwa. Zaspakajanie tych potrzeb na społecznie akceptowanym poziomie stanowi konieczny warunek istnienia powiatu, uzasadnia jego byt.
Misja określa zatem rolę jaką spełnia powiat na rzecz “swojego” społeczeństwa. Rolę nadzwyczajną tj. taką, którą nie jest w stanie pełnić żadna inna organizacja, instytucja, urząd itp. Misja określa zakres działań powiatu, kształtuje jego “image” w społeczeństwie i otoczeniu zewnętrznym, co jest szczególnie istotne dla powodzenia realizacji danej strategii rozwoju. Sformułowanie misji pomaga koncentrować wysiłki na realizacji wspólnych kierunków działań, służy ogólnej racjonalności alokacji posiadanych zasobów i środków, czyni bardziej prawdopodobnym przyszły sukces powiatu.
4.2.	Wizja rozwoju powiatów
Wizja przyszłości powiatu jest podstawą określenia głównych celów i programów działania w ramach strategii rozwoju.
Wizja pełni funkcję swoistego stabilizatora działań, przez określenie ogólnych ram, zapewniających spójność celów i programów. Wizja wyraża generalne dążenia władz i społeczeństwa powiatu w postaci obrazu jego przyszłości.
Rozbudowana treść pojęcia: “wizja powiatu” uwzględniać powinna:
-	determinanty geograficzne
-	wyzwania cywilizacyjne
-	pryncypia ustrojowe
-	wewnętrzne zróżnicowania strukturalne
-	dynamikę przeobrażeń
-	oczekiwane efekty.

Determinanty geograficzne są najbardziej trwałym elementem wizji, wynikającym z konsekwencji położenia określonego cechami środowiska przyrodniczego i bezpośredniego sąsiedztwa (z granicą państwa, z powiatami sąsiednimi). Wizja przyszłości, budowana w tym kontekście, ma na celu podniesienie znaczenia powiatu i wykorzystania możliwości wynikających z relacji z otoczeniem.
Wyzwania cywilizacyjne mierzone są dystansem w poziomie rozwoju cywilizacyjnego, dotyczącym głównie: potencjału intelektualnego, poziomu wykształcenia, stopnia postępu naukowo-technicznego i jego zastosowania w produkcji, rozwoju systemów komunikacji i telekomunikacji. Wizja wynikająca z tych uwarunkowań wyznaczać powinna realny kierunek dążeń do podniesienia poziomu życia.
Pryncypia ustrojowe, w tym ogólne postanowienia konstytucyjne i deklaracje polityczne, jak: demokracja parlamentarna, pluralizm polityczny, integracja z Unią Europejską, tworzenie społeczeństwa obywatelskiego – konkretyzują się w postaci decentralizacji władzy i samorządności terytorialnej. Pryncypia te w odniesieniu do konkretnego powiatu określają mechanizm postępu i perspektywy otwarcia na przyszłość, wykorzystania aktywności i przedsiębiorczości społecznej.
Wewnętrzne zróżnicowania społeczne pozwalają na określenie stopnia jednorodności bądź zróżnicowania przestrzennego powiatu, stwarzając w ten sposób możliwość interpretacji celów ogólnych i odmiennej ich hierarchizacji w odniesieniu do wyróżnionych obszarów. Kryteria zróżnicowania są z reguły odmienne dla poszczególnych sfer. W sferze społecznej wyróżnić można obszary koncentracji potencjału społecznego i gospodarczego oraz stanu posiadania z jednej strony, a obszary ubóstwa i regresu gospodarczego z drugiej strony. W sferze ekologicznej obszary o wybitnych walorach mogą kontrastować z obszarami degradacji środowiska. W sferze produkcyjnej wyróżnić można np. obszary nowoczesnej produkcji przemysłowej i rolniczej oraz obszary zacofane, wymagające restrukturyzacji i modernizacji. W infrastrukturze technicznej mogą to być obszary o dobrej dostępności i zasilaniu w różne media oraz tereny pozbawione odpowiedniego wyposażenia. Zróżnicowania przestrzenne wzbogacają wizję i nadają jej cech realności.
Dynamika przeobrażeń odgrywa istotną rolę w kształcie wizji powiatu. Znajduje swój wyraz w tempie przeobrażeń, wyznaczanym napięciami między tendencjami do przyspieszenia zmian, a oporami statycznych struktur i przyzwyczajeń. Świadomość wchodzenia w nową fazę rozwoju uwarunkowana jest poczuciem tożsamości oraz stopniem aktywności i przedsiębiorczości społeczeństwa. Dynamice przeobrażeń, określonej przez główne siły motoryczne powiatu, towarzyszyć będzie zawsze tendencja do stabilizacji i gwarancji niezbędnych zabezpieczeń w sferze społecznej, kulturowej i ekologicznej.
Oczekiwane efekty, konkretyzowane są w następnej fazie prac nad strategią w postaci wiązki celów strategicznych i programów realizacyjnych, formułowanych z przekonaniem o możliwości ich osiągnięcia.

Reasumując sformułować można pogląd, że wizja powiatu to:
•	docelowy, odległy w czasie, obraz powiatu
•	jego w pełni ukształtowany wizerunek
•	cel, dla osiągnięcia którego podejmowane są starania władz, podmiotów gospodarczych, organizacji, instytucji i osób prywatnych – wszystkich sił i środowisk działających w powiecie.
Wizja przyszłości powiatu jest równocześnie wyrazem wiary we własne siły i możliwości rozwoju, mających swe źródło w uświadomionych atutach i szansach, jakie są możliwe do wykorzystania w długiej perspektywie oraz słabościach i zagrożeniach, które należy przezwyciężyć, lub przynajmniej złagodzić intensywność ich oddziaływania.
4.3.	Misja i wizja powiatu raciborskiego
Częste traktowanie jako tożsamych i zamienne używanie terminów “misja” i “wizja” w świetle powyższych rozważań uznać należy jako błędne, pomimo, że są to pojęcia uznawane za bliskoznaczne. Występujące między nimi różnice są jednak istotne, a ich uzmysłowienie może ułatwić pracę na kolejnym etapie formułowania celów strategicznych i programów rozwoju powiatu.
W praktyce przyjmuje się zasadę, że obydwa terminy (misja i wizja) powinny być formułowane w sposób bardzo syntetyczny, możliwie w jednym rozbudowanym lub kilku współzależnych zdaniach.
Określenie misji i wizji powiatu raciborskiego było podmiotem rozważań Konwentu Rozwoju Powiatu na posiedzeniach dnia 5 i 19 maja 2000 roku.
W ich wyniku przyjęto następujące sformułowania:

Misja powiatu raciborskiego
Jako wspólnota samorządowa działająca na określonym terenie, powiat raciborski wykonuje zadania publiczne na rzecz członków wspólnoty (mieszkańców), decydujące o warunkach i poziomie ich życia obecnie i w przyszłości. Jego posłannictwem jest realizacja szeregu celów i zadań o charakterze ponad gminnym w dziedzinach życia społecznego i indywidualnego, określonych w ustawach i skonkretyzowanych w strategii rozwoju powiatu.

Wizja powiatu raciborskiego
Ziemia raciborska regionem (obszarem) zintegrowanego, przyjaznego sąsiedztwa, o wysokim poziomie życia, zrównoważonej i wielofunkcyjnej gospodarce, otwartym na wiedzę i świat.
Sformułowanie misji i wizji powiatu raciborskiego zawiera szereg istotnych elementów je określających, jak:
-	przesłanki ustrojowe w postaci nowych uregulowań ustawy konstytucyjnej i ustaw regulujących system terytorialnej organizacji państwa, w tym również zadania samorządu powiatowego,
-	przesłanki przyrodniczo-geograficzne: przygraniczne położenie, sąsiedztwo z okręgiem ostrawskim i województwem opolskim, współpraca transgraniczna,
-	przesłanki etnograficzno-demograficzne i kulturowe, decydujące o zróżnicowaniu a równocześnie zaawansowanym procesie integracji miejscowego społeczeństwa, wyróżniającego się relatywnie wysokim poziomem życia i aspiracjami jego dalszego wzrostu,
-	przesłanki natury ekologicznej, wyznaczającej m.in. poziom i warunki życia oraz szeroki program przyszłych zamierzeń inwestycyjnych,
-	przesłanki natury ekonomicznej w postaci zróżnicowanej funkcjonalnie gospodarki powiatu (przemysł, rolnictwo, usługi) i tendencje dalszego zrównoważonego rozwoju, m.in. poprzez preferencje dla rozwoju rolnictwa i przemysłu przetwórczego, rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, turystyki i rekreacji, współpracy międzynarodowej,
-	przesłanki rozwoju społecznego, w tym zwłaszcza możliwości kształcenia na poziomie średnim i wyższym.

Jeśli przyjąć, że docelową wizją powiatu raciborskiego jest ukształtowanie się zintegrowanej społeczności, żyjącej na określonym obszarze w sposób dostatni, bezpieczny i godny, społeczności znajdującej równocześnie szacunek i uznanie innych za jej wkład w tworzenie dobra wspólnego: bogactwa i dobrobytu, wzajemnego zrozumienia i przyjaźni, wspólnego dorobku kulturowego i cywilizacyjnego, kształtowanie środowiska przyjaznego ludziom i innym istotom żywym – to tak sformułowany generalny cel rozwoju powiatu zdezagregować (uszczególnić) można poprzez zespół głównych celów strategicznych, warunkujących jego realizację.
Wśród takich celów strategicznych zaproponowano wyróżnić w powiecie raciborskim:
1.	cele rozwoju społecznego
2.	cele rozwoju gospodarczego
3.	restrukturyzacja i rozwój wsi i rolnictwa
4.	rozwój turystyki i rekreacji
5.	ochrona i kształtowanie środowiska.

Ich szczegółowa identyfikacja i rozwinięcie są przedmiotem kolejnych rozdziałów strategii rozwoju powiatu.
V.	Cele strategiczne i operacyjne
5.1.	Cele w strategii rozwoju powiatu
Kolejną fazą formułowania strategii rozwoju jest określenie wiązki celów działania, które decydują o trafności i konkretności ustaleń przyjętych w strategii powiatu. Cele rozwoju są konkretyzacją wizji powiatu. Generalny cel strategii sformułowany w postaci wizji powiatu raciborskiego (rozdz. 4.3.) akcentuje potrzebę realizacji uniwersalnych celów społecznych (integracja, przyjazne stosunki międzyludzkie, edukacja i wiedza), ekologicznych i gospodarczych (zrównoważony i wielofunkcyjny rozwój). W postulacie wysokiego poziomu życia wyrażane są cele o charakterze społecznym, ekologicznym i ekonomicznym.
O ile wizja zawiera cele uniwersalne i ogólne, to cele strategiczne, a tym bardziej cele operacyjne (określane często jako programy działania) odnoszą się do konkretnej rzeczywistości, którą poprzez strategię zamierzamy kształtować i wpływać na kierunki jej rozwoju.
Cele powinny więc być rozwinięciem postulatów i dezyderatów zawartych w wizji, a równocześnie wskazaniem na najważniejsze kierunki działania, od których podjęcia i pomyślnego rozwiązania zależy pomyślność rozwoju powiatu. Cele w kategoriach strategicznych rozumiane są więc jako główne kierunki działania podmiotu strategii. Łączyć one powinny dążenia i konkretne działania wszystkich uczestników życia społeczne i gospodarczego. Celom stawia się wysokie wymagania uzyskania konsensusu społecznego. Przy takim pojmowaniu celów ich ilość powinna być ograniczona, chroniąc je w ten sposób przed dewaluacją.
Cele strategiczne, podobnie jak wizja powiatu, powinny być postrzegane przez pryzmat trzech sfer życia, tj. społecznej, ekologicznej i gospodarczej. Cele operacyjne mają charakter wtórny w stosunku do celów strategicznych i są ich rozpisaniem w formie zbioru programów wskazujących główne kierunki działalności. Cele powinny być spójne, a ich hierarchia wskazywać na preferencje i priorytety w świadomym doborze środków i tempa ich realizacji. Spójność celów można osiągnąć poprzez wyjaśnienie relacji zachodzących między nimi, zapewniając ich zgodność (niesprzeczność), komplementarność i wzajemne uwarunkowania. W formułowaniu celów powinno się nawiązywać do zewnętrznych i wewnętrznych układów i struktur funkcjonalno-przestrzennych, wyróżniając:
•	układy węzłowe: osadnictwo, infrastruktura oświaty, kultury, zdrowia, opieki społecznej, sportu i rekreacji, finansów i biznesu, przemysłu itp.
•	układy liniowe: transport, łączność, energetyka, gospodarka wodna
•	układy strefowe: rolnictwo, leśnictwo, turystyka i środowisko przyrodnicze.

Wiążąc cele, zwłaszcza strategiczne z horyzontem i czasem ich realizacji, rozpatrywać je można z punktu widzenia i utrzymania stanu posiadania, poprawy funkcjonowania istniejących układów i otwarcia na przyszłość.
Cele związane z utrzymaniem stanu to np. ochrona istniejących walorów przyrodniczych i wartości kulturowych. Cele ukierunkowane na poprawę funkcjonowania, to m.in.: zabezpieczenie źródeł zasilania w energię, wodę i zwiększenie ich dyspozycyjności, modernizacja systemów infrastrukturalnych i komunikacyjnych, ograniczenie narastania dysproporcji w wykorzystaniu potencjału itp. Cele związane z otwarciem na przyszłość odnoszą się do stymulowania rezerw, pobudzania motorycznych czynników rozwoju, aktywizacji społeczeństwa obywatelskiego itp.
Dezagregacja celu generalnego na cele strategiczne i operacyjne (programy) nie może prowadzić do nadmiernego zdominowania określonej sfery działania kosztem innych, któremu podporządkowana byłaby struktura i hierarchia przyjętych celów rozwoju. Przykładem może być priorytet sfery ekologicznej wyrażany ideami ekorozwoju, któremu podporządkowane byłby programy i kierunki działania, lub sfery gospodarczej z dominacją przyspieszenia procesów restrukturyzacji przemysłu, rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw itp.
Tak skonstruowaną strategię uznać należałoby jako mało rozsądną i nie przydatną dla racjonalnego sterowania procesami rozwoju.
Powiat, jako przedmiot strategii okazuje się zbyt dużym agregatem, o rozbudowanych i złożonych funkcjach, których zachowanie i dalszy rozwój powinien być odpowiednio widziany i akcentowany w zbiorze celów strategii rozwoju.
Realizując tę potrzebę wiązka celów przyjętych w strategii powiatu raciborskiego jest stosunkowo bogata, obejmując 5 celów strategicznych i ponad 30 celów operacyjnych (programów).
5.2.	Cele strategiczne i programy rozwoju powiatu raciborskiego
Przyjęte przez Konwent Rozwoju Powiatu zestaw celów strategicznych obejmuje 5 pozycji, a mianowicie:
1.	cele rozwoju społecznego
2.	cele rozwoju gospodarczego
3.	restrukturyzacja i rozwój wsi i rolnictwa
4.	rozwój turystyki i rekreacji
5.	ochrona i kształtowanie środowiska.

Cele 1,2 i 5 odpowiadają koncepcji trzech sfer rozwoju zrównoważonego, którymi są: sfera społeczna, ekologiczna i gospodarcza (por. rozdz. 1.2.).
Wyróżnienie dwóch dodatkowych celów strategicznych: restrukturyzacja i rozwój rolnictwa oraz rozwój turystyki i rekreacji wynika ze specyfiki powiatu raciborskiego i dokonanej analizy strategicznej, wskazującej na potrzebę poszerzenia gospodarczych funkcji powiatu poprzez restytucję funkcji rolnej i przetwórstwa rolno-spożywczego oraz przyszły rozwój funkcji turystyczno-rekreacyjnych. Istotne jest, że rozwój tych dwóch funkcji równocześnie wpływać będzie na umocnienie i rozwój sfery społecznej i gospodarczej, a równocześnie wymuszać będzie potrzebę korzystnych przemian w sferze ekologicznej.
W ramach każdego z celów strategicznych realizowane będą szczegółowe cele operacyjne, określane jako programy działania (rys.1).
Zestaw możliwych programów działania, opracowany przez zespół autorski strategii został poddany ocenie i weryfikacji społecznej w postaci dyskusji na posiedzeniu Konwentu Rozwoju Powiatu. W wyniku dyskusji i przeprowadzonego głosowania ustalono rangę (hierarchię) poszczególnych programów i dokonano wyboru programów strategicznych. Za takie uznano programy zajmujące 5-6 pierwszych miejsc na liście rankingowej.
Wykaz wszystkich propozycji programowych w ramach poszczególnych celów strategicznych, wyniki głosowania i kolejność w rankingu obrazują kolejne tabele 6 – 10.

Rysunek 7.	Schemat drzewa – celów strategii powiatu raciborskiego
Tabela 6.	Ranking programów realizujących strategiczne cele rozwoju społecznego
Lp.	Program działania (cele operacyjne)	Liczba głosujących	Liczba punktów	Ranking (miejsce)	
1.		Stworzyć szersze możliwości kształcenia na miejscu młodzieży na poziomi średnim i wyższym	13	46	1	
2.		Ograniczyć skalę bezrobocia do poziomu akceptowalnego społecznie, w tym również na obszarach wiejskich	11	46	2	
3.		Zapewnić pełna bezpieczeństwo, ład i porządek publiczny mieszkańcom powiatu	17	45	3	
4.		Stworzyć w powiecie możliwości zatrudnienia i wynagrodzenia, umożliwiające godziwy poziom życia i ograniczenie emigracji zarobkowej	9	44	4	
5.		Utrzymać i wzmocnić rolę miasta Raciborza jako centralnego ośrodka edukacji, kultury i ochrony zdrowia oraz obsługi komunikacyjnej	14	43	5	
6.		Sfinalizować starania o powołanie w Raciborzu państwowej wyższej szkoły zawodowej, a w przyszłości uczelni z pełnią praw akademickich	12	29	6	
7.		Zakończyć budowę szpitala rejonowego, w pełni i racjonalnie zagospodarować nowy obiekt	13	27	7	
8.		Zapewnić warunki zabezpieczenia społecznego ludziom starym, niepełnosprawnym, niesamodzielnym	8	17	8	
9.		Opracować i wdrożyć program dostosowań bazy oświatowej do potrzeb szkolnictwa (średniego), wynikających z realizowanej reformy oświaty	5	14	9	
10.		Ożywić działalność kulturalną na obszarach wiejskich	2	3	10	
11.		Opracować i wdrożyć program zagospodarowania obiektów zwolnionych przez obecny szpital rejonowy	1	1	11	

Tabela 7.	Ranking programów realizujących cele rozwoju gospodarczego
Lp.	Program działania (cele operacyjne)	Liczba głosujących	Liczba punktów	Ranking (miejsce)	
1.		Stworzyć sprzyjający klimat i podjąć działania na rzecz szybszego rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw	17	59	1	
2.		Zachowanie i dalszy rozwój dotychczasowych głównych funkcji miasta i powiatu Racibórz	14	51	2	
3.		Stworzyć możliwości aktywizacji i rozwoju przemysłu przetwórstwa rolno-spożywczego, oraz przemysłu kooperującego z przedsiębiorstwami GOP, ROW i okręgu Ostravy	13	42	3	
4.		Zabiegać skutecznie o modernizację i przebudowę systemu dróg kołowych, kolejowych i wodnych oraz ich powiązanie z systemem autostrad i głównych dróg kraju i Republiki Czeskiej	16	40	4	
5.		Rozwój w powiecie raciborskim nowych funkcji turystycznych, rekreacyjnych i wypoczynkowych oraz współpracy międzynarodowej i transgranicznej	9	37	5	
6.		Przywrócenie i utrwalenie atrakcyjności i konkurencyjności powiatu i miasta Raciborza	6	25	6	
7.		Zadbać, aby podstawowe cele i programy rozwoju powiatu znalazły odzwierciedlenie w programie Strategii Rozwoju Regionu Śląskiego	9	23	7	
8.		Rozwinąć różne formy promocji i reklamy powiatu i miasta Raciborza i zapewnić ich skuteczny odbiór w regionie i kraju	5	10	8	
9.		Powstrzymać regresywne tendencje w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych miasta i powiatu Racibórz	5	9	9	
10.		Rozwinąć system zaopatrzenia w gaz sieciowy gmin powiatu raciborskiego	2	7	10	
11.		Ukończyć budowę polderu “Buków” i rozpocząć budowę zbiornika retencyjnego “Racibórz-Dolny”	5	6	11	
12.		Zapewnić utrzymanie i rozwój publicznego transportu autobusowego na obszarze miasta i powiatu Racibórz	4	6	12	
13.		Uzupełnić i zmodernizować system sieci elektroenergetycznych SN, zasilających miejscowości powiatu raciborskiego	0	0		
14.		Rozbudować systemy telefonii przewodowej w powiecie	0	0		
15.		Przystosować rzekę Odrę do celów żeglugi śródlądowej, jako element przyszłego kanału Odra-Dunaj	0	0		

Tabela 8.	Ranking programów realizujących cel strategiczny restrukturyzacji wsi i rolnictwa
Lp.	Program działania (cele operacyjne)	Liczba głosujących	Liczba punktów	Ranking (miejsce)	
1.		Zorganizować możliwości zbytu produkcji rolnej	16	70	1	
2.		Przywrócić opłacalność produkcji rolnej, zapewniającej materialne warunki życia rolników	10	40	2	
3.		Zapewnić możliwość wielofunkcyjnego rozwoju wsi, przez lokalizację na ich terenie pozarolniczych miejsc pracy	11	38	3	
4.		Stworzyć sprzyjające warunki dla tworzenia dużych gospodarstw farmerskich i gospodarstw wyspecjalizowanych w określonej dziedzinie produkcji rolnej (o zróżnicowanej strukturze wielkości i zorganizowanej w zespołach producenckich)	10	34	4	
5.		Stworzyć warunki organizacyjne i instytucjonalne usprawniające proces pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych (SAPARD i inne) przez gminy powiatu raciborskiego	13	33	5	
6.		Reaktywować, utrzymać i rozwijać przedsiębiorstwa przetwórstwa rolnego	12	32	6	
7.		Zapewnić możliwości (terenowe, prawne i inne) budowy nowych obiektów produkcyjnych, usługowych, mieszkalnych we wsiach powiatu raciborskiego	10	26	7	
8.		Stworzyć możliwości dostaw produktów i przetworów rolnych na rynek czeski (Ostrava, Opava, Ołomuniec i inne)	8	21	8	
9.		Opracować strategie rozwoju i ogólne plany zagospodarowania przestrzennego we wszystkich gminach powiatu	7	10	9	
10.		Zapewnić możliwość utrzymania ładu i porządku przestrzennego oraz kontynuowania procesów semi-urbanizacji wsi raciborskiej	4	6	10	
11.		Zagospodarować i wykorzystać racjonalnie grunty i obiekty byłej gospodarki uspołecznionej (PGR i inne)	4	5	11	

Tabela 9.	Ranking programów realizujących cel strategiczny rozwój turystyki i rekreacji
Lp.	Program działania (cele operacyjne)	Liczba głosujących	Liczba punktów	Ranking (miejsce)	
1.		Spopularyzować i ożywić istniejące w powiecie atrakcyjne obiekty turystyczne	16	65	1	
2.		Tworzyć warunki dla rozwoju turystyki zmotoryzowanej i rowerowej oraz agroturystyki	15	50	2	
3.		Wyeksponować i popularyzować istniejące w powiecie wartościowe obiekty kultury materialnej (zabytki) oraz miejsca związane z pobytem sławnych postaci na ziemi raciborskiej	13	40	3	
4.		Opracować kompleksowy plan ogólny zagospodarowania przestrzennego zachodniego obrzeża zbiornika Racibórz i zorganizować sposób realizacji zadań określonych w tym planie	14	38	4	
5.		Podjąć starania o budowę zbiornika retencyjnego (mokrego) w ramach inwestycji zbiornika “Racibórz Dolny”	10	37	5	
6.		Stworzyć warunki zachęty materialnej dla nowych inwestycji turystycznych w powiecie	13	30	6	
7.		Rozwinąć współpracę międzynarodową gmin partnerskich	9	16	7	
8.		Podnieść rangę i doinwestować przejścia graniczne między RP i RC	5	15	8	
9.		Rozszerzyć i zaktywizować współpracę transgraniczną polsko-czeską	6	14	9	
10.		Reaktywować dla celów turystycznych kolejkę wąskotorową Markowice-Rudy-Gliwice	4	10	10	

Tabela 10.	Ranking programów realizujących cel strategiczny ochrony i kształtowania środowiska
Lp.	Program działania (cele operacyjne)	Liczba głosujących	Liczba punktów	Ranking (miejsce)	
1.		Ograniczyć stopień zanieczyszczenia środowiska (wód, gruntów, powietrza)	21	90	1	
2.		Zapewnić bezpieczeństwo przeciwpowodziowe ludności zamieszkującej tereny nadodrzańskie między innymi przez realizację niezbędnych inwestycji	20	72	2	
3.		Spowodować poprawę stanu czystości wód granicznych Odry i Olzy do minimum II klasy czystości	18	51	3	
4.		Uchronić przed zanieczyszczeniem zasoby wód podziemnych w szczególności GZWP nr 332	19	49	4	
5.		Zapewnić doprowadzenie wód rzeki Odry do II klasy czystości	15	30	5	
6.		Zapewnić racjonalną i przyśpieszoną eksploatację i rekultywację wyrobisk złóż kruszywa naturalnego, zwłaszcza w czaszy projektowanego zbiornika “Racibórz-Dolny”	10	19	6	

W wyniku analizy i społecznej konsultacji przyjęto w ramach strategii rozwoju powiatu raciborskiego następujący zestaw celów strategicznych i celów operacyjnych (programów działania):
1.	Cele rozwoju społecznego
	Programy
1.1.	Stworzenie szerszych możliwości kształcenia młodzieży na poziomie średnim i wyższym
1.2.	Ograniczenie skali bezrobocia do poziomu akceptowalnego społecznie, w tym również na obszarach wiejskich
1.3.	Stworzenie możliwości zatrudnienia i wynagradzania umożliwiającego godziwy poziom życia i ograniczenie emigracji zarobkowej
1.4.	Zapewnienie pełnego bezpieczeństwa, ładu i porządku publicznego mieszkańcom powiatu
1.5.	Utrzymanie i wzmocnienie roli miasta Raciborza jako centralnego ośrodka powiatu raciborskiego
2.	Cele rozwoju gospodarczego
	Programy:
2.1.	Stworzenie sprzyjającego klimatu i podjęcie działań na rzecz szybkiego rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw
2.2.	Zachowanie i dalszy rozwój dotychczasowych głównych funkcji powiatu i miasta Racibórz
2.3.	Stworzenie możliwości aktywizacji i rozwoju przemysłu przetwórstwa rolno-spożywczego i przemysłu kooperującego z przedsiębiorstwami sąsiednich ośrodków i okręgów przemysłowych
2.4.	Modernizacja i przebudowa systemu dróg kołowych, kolejowych i wodnych oraz ich powiązanie z systemem autostrad i głównych dróg kraju i Republiki Czeskiej
2.5.	Rozwój nowych funkcji w powiecie raciborskim – turystyczno-rekreacyjnych oraz współpracy międzynarodowej i transgranicznej
3.	Cele strategiczne – restrukturyzacja wsi i rolnictwa
Programy:
3.1.	Zorganizowanie możliwości zbytu produkcji rolnej
3.2.	Przywrócenie opłacalności produkcji rolnej, zapewniającej materialne warunki życia rolników
3.3.	Stworzenie możliwości wielofunkcyjnego rozwoju wsi
3.4.	Stworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju gospodarstw dużych i wyspecjalizowanych w określonej dziedzinie produkcji rolnej
3.5.	Stworzyć warunki organizacyjne i instytucjonalne usprawniające proces pozyskiwania środków zewnętrznych przez gminy powiatu raciborskiego
3.6.	Reaktywować, utrzymać i rozwijać przedsiębiorstwa przetwórstwa rolnego
4.	Cele strategiczne – rozwój turystyki i rekreacji
Programy:
4.1.	Spopularyzować i ożywić istniejące w powiecie atrakcyjne obiekty turystyczne
4.2.	Tworzyć warunki dla rozwoju turystyki zmotoryzowanej i rowerowej oraz agroturystyki
4.3.	Wyeksponować i popularyzować istniejące w powiecie wartościowe obiekty kultury materialnej oraz miejsca związane z pobytem sławnych postaci na Ziemi Raciborskiej
4.4.	Opracować plan ogólny zagospodarowania przestrzennego zachodniego obrzeża zbiornika Racibórz, zorganizować sposób realizacji zadań określonych w tym planie
4.5.	Podjąć starania o budowę zbiornika retencyjnego “mokrego” w ramach zbiornika Racibórz Dolny
4.6.	Stworzyć warunki zachęty materialnej dla nowych inwestycji turystycznych w powiecie
5.	Cele strategiczne – ochrona i kształtowanie środowiska
Programy:
5.1.	Ograniczenie stopnia zanieczyszczenia środowiska
5.2.	Zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego ludności zamieszkującej tereny nadodrzańskie
5.3.	Spowodowanie poprawy stanu czystości wód granicznych Odry i Olzy
5.4.	Ochrona przed zanieczyszczeniami zasobów wód podziemnych (GZWP nr 332)
5.5.	Doprowadzić wody rzeki Odry do II klasy czystości na odcinku górnej Odry.

Niektóre z proponowanych programów działania są powiązane ze sobą, a nawet wzajemnie uwarunkowane. Nie umniejsza to ich znaczenia, przeciwnie – wskazuje na wielokierunkowe ich oddziaływanie na realizację różnych celów rozwojowych i wpływ na procesy aktywizacji różnych sfer życia społecznego i gospodarczego powiatu.
Sprawna realizacja poszczególnych programów wymagać będzie podjęcia odpowiednich decyzji organizacyjnych, finansowych itp. Zagadnieniem istotnym jest określenie podmiotu (jednostki organizacyjnej) odpowiedzialnego za przygotowanie i akceptację poszczególnych programów. Proponuje się przyjęcie ramowych ustaleń w kwestii podmiotów ze szczebla powiatu przygotowujących i podejmujących stosowne decyzje oraz jednostek współdziałających w ich realizacji (tab. 11).

1.	
Tabela 11.	Instytucje przygotowujące, decyzyjne i współdziałające w realizacji programów działania (celów operacyjnych)
Nr programu	Treść programu	Jednostki odpowiedzialne za przygotowanie programu	Jednostki decyzyjne i współpracujące	
1	2	3	4	
I.		Społeczne cele strategii			
1.1.		Stworzyć szersze możliwości kształcenia na poziomie średnim i wyższym	Referat Oświaty U.P.	Rada Powiatu, Min. Edukacji Narodowej	
1.2.		Ograniczenie skali bezrobocia do poziomu akceptowanego społecznie	Powiatowy Urząd Pracy	Rada Powiatu	
1.3.		Stworzenie możliwości zatrudnienia i wynagrodzenia	Referat Promocji, Rozwoju i Integracji Europejskiej	Rada Powiatu, podmioty gospodarcze	
1.4.		Zapewnienie pełnego bezpieczeństwa, ładu i porządku publicznego	Insp. ds. Zarządzania Kryzysowego, Bezpieczeństwa Publicznego i Spraw Obronnych	Rada Powiatu, podmioty gospodarcze	
1.5.		Utrzymanie i wzmocnienie roli miasta Raciborza, jako centralnego ośrodka powiatu	Zarząd Miasta Racibórz	Rada Miasta Raciborza + Rada Powiatu	
II.		Gospodarcze cele strategii			
2.1.		Tworzenie klimatu i działań dla rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw	Zarząd Powiatu
Zarządy Gmin	Rada Powiatu, Instytucje okołobiznesowe	
2.2.		Zachowanie i dalszy rozwój dotychczasowych funkcji powiatu i miasta Racibórz	Zarząd Miasta Racibórz
Zarząd Powiatu	Rady Powiatu i Gmin
Jednostki organizacyjne i podmioty gospodarcze w powiecie	
2.3.		Tworzenie możliwości aktywizacji i rozwoju przemysłu rolno-spożywczego i kooperującego z przedsiębiorstwami sąsiednich ośrodków i okręgów przemysłowych	Zarząd Powiatu	Rady Powiatu i Gmin
Podmioty gospodarcze	
2.4.		Modernizacja i przebudowa dróg krajowych i wojewódzkich	Referat Komunikacji U.P.	Rada Powiatu, DODP, GDDP	
2.5.		Rozwój nowych funkcji w powiecie raciborskim	Referat Promocji i Rozwoju U.P.	Rada Powiatu, podmioty gospodarcze, organizacje biznesowe	
III.		Restrukturyzacja i rozwój wsi i rolnictwa			
3.1.		Organizowanie możliwości zbytu produkcji rolnej	Referat Rolnictwa U.P.	Podmioty gospodarcze sfery obsługi rolnictwa	
3.2.		Przywrócenie opłacalności produkcji rolnej	Referat Rolnictwa U.P.	Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Rolnictwa i instytucje centralne	
3.3.		Stworzenie możliwości wielofunkcyjnego rozwoju wsi	Zarządy Gmin	Rady Gmin i Powiatu	
3.4.		Tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju gospodarstw mocnych i wyspecjalizowanych	Referat Rolnictwa U.P.
Zarządy Gmin	Rada Powiatu i instytucje obsługi wsi i rolnictwa	
3.5.		Stworzyć warunki dla pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych przez gminy	Referat Promocji, Rozwoju i Integracji Europejskiej, Skarbnik Powiatu, Zarządy Gmin	Rada Powiatu i Rady Gmin	
IV.		Rozwój turystyki i rekreacji			
4.1.		Spopularyzować i ożywić istniejące w powiecie atrakcyjne obiekty turystyczne	Referat Oświaty i Sportu U.P.	Zarządy Gmin i Powiatu, 
Organizacje turystyczne	
4.2.		Tworzyć warunki dla rozwoju turystyki zmotoryzowanej, rowerowej i agroturystyki	Referat Oświaty i Sportu U.P.
Referat Komunikacji U.P.
Referat Rolnictwa U.P.	Zarządy Gmin i Powiatu,
Powiatowy Zarząd Dróg	
4.3.		Wyeksponować i popularyzować istniejące w powiecie obiekty kultury materialnej i miejsca pobytu osób sławnych	Inspektorat ds. Kultury U.P.,
Referat Oświaty i Sportu	Zarząd Powiatu i Gmin 
Organizacje turystyczne	
4.4.		Podjąć starania o budowę zbiornika “mokrego” w ramach zbiornika “Racibórz Dolny”	Referat Promocji i Rozwoju U.P.
Referat Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Rolnictwa U.P.	Rada i Zarząd Powiatu, Min. Z.N.O.Ś. i L.	
4.5.		Opracować plan ogólny zagospodarowania przestrzennego obrzeża zbiornika Racibórz i sposób realizacji zadań w nim zawartych	Referat Architektury i Budownictwa U.P.	Rada i Zarząd Gminy Racibórz i Krzyżanowice	
4.6.		Stworzyć warunki zachęty materialnej dla nowych inwestycji turystycznych w powiecie	Referat Oświaty i Sportu U.P.
Referat Promocji i Rozwoju U.P.	Rada Powiatu	
V.		Ochrona i kształtowanie środowiska			
5.1.		Ograniczenie stopnia zanieczyszczenia środowiska	Referat Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Rolnictwa U.P.	Rada i Zarząd Powiatu
Organizacje gospodarcze	
5.2.		Zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego	Referat Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Rolnictwa U.P.	Rada Powiatu, Śl. Wojew. Zacz. Melior. i Urz. Wodnych	
5.3.		Spowodowanie poprawy stanu czystości wód granicznych Odry i Olzy	Referat Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Rolnictwa U.P.	Rada Powiatu, Polsko-Czeska Komisja Międzynarodowa ds. Współpracy Transgranicznej, M.Z.N.O.S.iL	
5.4.		Ochrona przed zanieczyszczeniem zasobów wód podziemnych GZWP-332	Referat Ochrony środowiska, Gospodarki Wodnej i Rolnictwa U.P.	Rada Powiatu i Gmin, Min. Z.N.O.S.iL	
5.5.		Doprowadzić wody rzeki Odry do II klasy czystości na odcinku Górnej Odry	Referat Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Rolnictwa U.P.	Rada Powiatu, Polsko-Czeska Komisja Międzynarodowa ds. Współpracy Transgranicznej, Min. Z.N.O.Ś.iL	

Zestaw proponowanych programów działania w fazie wdrażania strategii powinien przyjmować postaci konkretnych opracowań projektowych i realizacyjnych.
Etap formułowania strategicznych programów działania kończy zasadniczy tok prac nad strategią rozwoju lokalnego (por. rys. 3). Ostatnim aktem tego procesu jest przyjęcie strategii przez Radę Powiatu w formie odpowiedniej uchwały, a tym samym zatwierdzenie jej do realizacji.

W celu ułatwienia władzom powiatu prac nad wdrażaniem strategii, zespół autorski strategii powiatu raciborskiego dokonał wstępnej analizy zadań, jakie należałoby podjąć dla realizacji poszczególnych programów działania w obrębie określonych celów strategicznych. Ponadto najważniejsze z przewidywanych zadań zostały opisane bardziej szczegółowo, na podstawie pozyskanych informacji.
Zagadnienia te przedstawiono w kolejnym (VI) rozdziale opracowania.
VI.	Zadania realizacyjne strategii powiatu raciborskiego
6.1.	Rodzaje i charakter realizowanych zadań
Konkretyzacja przyjętych celów strategicznych i podporządkowanych im programów polega na przełożeniu kierunków działań w nich zawartych na konkretne zadania realizacyjne, przypisane odpowiednim strukturom zarządzania.
Podmiotowe ujęcie zadań przybrać może formę zadań przypisanych ustawowo poszczególnym podmiotom, bądź zadań celowych związanych z realizacją przedsięwzięć za które odpowiedzialnym czyni się wskazany podmiot.
Punktem wyjścia do formułowania polityki w tym zakresie jest podział zadań między administrację rządową, samorządową, podmioty gospodarcze i obywateli – wynikający z zakresu ich obowiązków i uprawnień.
Zadania o charakterze publicznym, realizowane przez administrację rządową mogą być podejmowane na podstawie ustaw ogólnych lub ustaw wydanych w celu realizacji konkretnych zadań. Warunkiem realizacji tych zadań jest ich uwzględnienie w ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wprowadzenie zadań do planu gospodarczego uzależnione jest od wyników uzgodnień i negocjacji administracji rządowej z organami samorządu terytorialnego oraz zapewnienia niezbędnych środków budżetowych. Ustalenie wzajemnych zobowiązań następuje w formie umowy. W przypadku odstąpienia od realizacji zadania rządowego, wynikającego z zatwierdzonego programu lub opracowania i uwzględnionego w ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – gminie przysługuje odszkodowanie za spowodowane tym szkody.
Zadania własne i wspólne samorządów terytorialnych związane są z funkcjonowaniem i rozwojem terenów na których działają. Zadania wynikające z ustawowych obowiązków administracji samorządowej podzielić można na cztery kategorie spraw, obejmujące: infrastrukturę społeczną, infrastrukturę techniczną, porządek i bezpieczeństwo publiczne oraz ład przestrzenny i ekologiczny.
Poza zadaniami ustawowymi samorząd terytorialny może włączyć w zakres swojego działania zadania związane z własną działalnością gospodarczą, z promocją działań gospodarczych przedsiębiorstw zlokalizowanych ma “swoim” terenie oraz wspieraniem samoorganizacji i samopomocy społecznej. 
Wykorzystując swoje możliwości wpływania na sytuację gospodarczą, władze lokalne powinny rozwijać działalność wspierającą przedsiębiorczość na swoim terenie. Wobec wybranych przedsiębiorstw władze lokalne mogą podejmować działania np. w postaci zachęty lokalizacyjnej, grupowych gwarancji kredytowych, częściowych refundacji podatkowych itp.
Zadania przypisane poszczególnym podmiotom gospodarczym dotyczyć mogą:
•	restrukturyzacji gospdoarczej, organizacyjnej, finansowej itp.
•	redukcji negatywnego oddziaływania restrukturyzacji wewnętrznej na lokalnym rynku pracy, na środowisko naturalne, wykorzystanie miejscowych zasobów itp.
•	partycypacji w budowie i utrzymaniu lokalnej infrastruktury technicznej i społecznej.
Czwarta grupa zadań dotyczy obywateli, organizujących się w grupy samorządowe, stowarzyszenia zawodowe i celowe, ugrupowania polityczne i inne grupy wspólnych interesów. Wśród nich ważne miejsce zajmują izby gospodarcze, które realizują zadania w zakresie ochrony interesów stowarzyszonych podmiotów gospodarczych, wprowadzania nowych technologii, podniesienia poziomu kooperacji, promocji przedsiębiorstw i ich wyrobów, decydujących o konkurencyjności na rynku krajowym i zagranicznym. Izby gospodarcze włączać się też mogą w realizację zadań aktywizujących poszczególne tereny, pobudzających inicjatywy i przedsiębiorczość lokalnych społeczności i podmiotów gospodarczych. Podobny profil zadań mają stowarzyszenia zawodowe i inne instytucje otoczenia biznesu.
6.2.	Zestaw podstawowych zadań realizujących cele
i programy strategiczne
Zadania proponowane do przyjęcia w ramach poszczególnych programów i celów strategicznych mają charakter otwarty i mogą być uzupełniane bądź korygowane w trakcie realizacji strategii.
Nie można utożsamiać zadań opisanych w treści strategicznych celów i programów z projektami inwestycyjnymi. Zespół strategicznych zadań stanowi jedynie wskazanie, jakie przedsięwzięcia powinny być zrealizowane w określonym czasie. Jedno zadanie zapisane w treści strategicznego programu może rozkładać się na szereg projektów inwestycyjnych, przewidzianych do realizacji w kilku kolejnych latach. Ustalenie szczegółowego, rzeczowego zakresu inwestycji przewidzianych do realizacji w kilku kolejnych latach następuje dopiero na etapie wdrażania strategii rozwoju.
Cechą szczególną wielu proponowanych zadań jest możliwość ich równoczesnego wpływu na realizację kilku różnych programów. Fakt ten wskazuje na dużą rolę i wielostronne oddziaływanie tych zadań na realizację celów strategii.
Zadania realizacyjne są formą konkretyzacji programów strategicznych, a równocześnie stanowią swoisty zestaw instrumentów realizacji celów określonych w strategii rozwoju powiatu. Każdy z programów i celów strategicznych realizowany będzie w wyniku określonych zadań, których proponowany w układzie uporządkowanym zbiór zawiera poniższy zestaw:

1.	Cele rozwoju społecznego
1.1.	Program: Stworzenie szerszych możliwości kształcenia na poziomie średnim i wyższym
Edukacja i nauka to podstawy przyszłego rozwoju i warunek postępu gospodarczego i kulturowego. Niski odsetek powiatu ze średnim i wyższym wykształceniem wymusza podjęcie dużego wysiłku w celu likwidacji zaistniałych opóźnień.
Zadania:
1.1.1.	Opracować, przyjąć i rozpocząć realizację szczegółowego planu kształcenia na poziomie średnim w skali powiatu raciborskiego.
Termin	- lata  2000 – 2001
Realizacja programów	- 1.1.; 1.3.
1.1.2.	Opracować i wdrożyć program dostosowań bazy oświatowej dla potrzeb szkolnictwa średniego, wynikających z realizowanej reformy oświaty i prognozy demograficznej.
Termin	- lata 2001 – 2003
Realizacja programów	- 1.1.; 1.5.
1.1.3.	Opracować i wdrożyć plan inwestycji i remontów obiektów oświaty w powiecie.
Termin	- 2001 – 2005 i 2006 – 2010
Realizacja programów	- 1.1; 1.5.
1.1.4.	Sfinalizować starania o powołanie w Raciborzu państwowej wyższej szkoły zawodowej.
Termin	- rok 2001/2002
Realizacja programów	- 1.1.; 1.3.; 1.5.; 2.5.
1.1.5.	Wspierać powstawanie prywatnych licencjackich szkół wyższych w Raciborzu.
Termin	- lata 2000 – 2005
Realizacja programów	- 1.1.; 1.3.; 1.5.; 2.5.
1.1.6.	Podjąć starania o powołanie w Raciborzu uczelni wyższej z pełnią praw akademickich.
Termin	- po r. 2005
Realizacja programów	- 1.1.; 1.3.; 1.5.; 2.5.
1.1.7.	Rozwijać ofertę w zakresie kształcenia ustawicznego mieszkańców powiatu i obszarów przyległych.
Termin	- praca ciągła
Realizacja programów	- 1.1; 1.3.; 1.5.
1.1.8.	Ukształtować sieć współpracujących ośrodków i placówek kształcenia ustawicznego.
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 1.1., 1.3., 1.5.

1.2.	Program: Ograniczyć skalę bezrobocia do poziomu akceptowalnego społecznie, w tym również na obszarach wiejskich
Uwzględniając fakt, że około 60 – 80% młodzieży wiejskiej (18 – 40 lat) wyjeżdża okresowo do RFN w poszukiwaniu pracy – powiat raciborski należy do najbardziej dotkniętych plagą bezrobocia, której należy skutecznie przeciwdziałać.
Zadania:
1.2.1.	Zorganizować sprawny monitoring i opracować prognozę lokalnego rynku pracy. W jego ramach ująć bezrobotnych emigrujących okresowo za granicę w poszukiwaniu zatrudnienia.
Termin	- rok 2000 – 2001
Realizacja programów	- 1.1.; 1.3.
1.2.2.	Przygotować młodzież do bardziej skutecznej konkurencji na rynku pracy przez rozwój systemów oświaty i kształcenia ustawicznego.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.2.; 1.1.
1.2.3.	Szerzej stosować aktywne formy walki z bezrobociem.
Termin	- stale
Realizacja programów	- 1.2.;
1.2.4.	Ograniczyć skalę zwolnień pracowników w istniejących przedsiębiorstwach przemysłowych. W procesach restrukturyzacji przedsiębiorstw stosować strategie ofensywne (rozwojowe), a nie defensywne, w postaci redukcji zatrudnienia i potencjału produkcyjnego.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.2.;
1.2.5.	Zwiększyć mobilność zawodową, sektorową i przestrzenną miejscowych zasobów pracy.
Termin	- stale
Realizacja programów	- 1.2.;

1.3.	Program: Stworzyć w powiecie możliwości zatrudnienia i wynagradzania umożliwiające godziwy poziom życia i ograniczenie emigracji zarobkowej
W dążeniu do ograniczenia społecznie szkodliwej, czasowej emigracji zarobkowej istnieje potrzeba tworzenia w powiecie miejsc pracy konkurencyjnych i zapewniających porównywalny poziom dochodów.
Zadania:
1.3.1.	Zapewnić wysoki poziom przygotowania zawodowego młodzieży, poprzez rozwój szkolnictwa średniego i wyższego.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.3.; 1.1.
1.3.2.	Podjąć na szeroką skalę program szkolenia i przekwalifikowania zawodowego bezrobotnych, w powiązaniu z przedsięwzięciami inwestycyjnymi, tworzącymi nowe miejsca pracy
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.3.; 1.1.; 2.5.
1.3.3.	Podjąć działania dla tworzenia nowych miejsc pracy m.in. poprzez rozwój małych i średnich przedsiębiorstw
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.3.; 2.1.; 2.3.
1.3.4.	Tworzyć szerszą ofertę zatrudnienia w wyniku realizacji programu wielofunkcyjnego rozwoju wsi oraz nowych funkcji miasta i powiatu Racibórz
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.3.; 2.5.; 3.3.
1.3.5.	Stworzyć nowe możliwości zatrudnienia w wyniku rozwoju funkcji turystyczno-rekreacyjnych, współpracy transgranicznej, obsługi biznesu i innych dziedzin usług.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.3.; 2.2.; 2.5.; 4.2.
1.4.	Program: Zapewnić pełne bezpieczeństwo, ład i porządek publiczny mieszkańcom powiatu
Bezpieczeństwo, ład i porządek publiczny to warunek wysokiego komfortu i poziomu życia, żądanych przez mieszkańców. Możliwy do spełnienia przy zaangażowanej postawie społeczeństwa oraz wielu służb i inspekcji specjalistycznych działających w powiecie.
Zadania:
1.4.1.	Monitorowanie, bieżąca analiza i przeciwdziałanie zjawiskom wykluczenia, marginalizacji i patologii społecznych.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.4.
1.4.2.	Zapewnić warunki organizacyjne, materialne i finansowe działalności służb i placówek bezpieczeństwa, porządku publicznego i inspekcji w powiecie
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.4.; 5.1.; 5.2.
1.4.3.	Zorganizować odpowiednio do potrzeb ludności placówki policji państwowej w każdej gminie powiatu
Termin	- 2001 r.
Realizacja programów	- 1.4.; 4.2.
1.4.4.	Wykorzystać organizacje straży miejskich (gminnych) do egzekwowania przepisów prawa (drogowego i innych).
Termin	- od 2001 r.
Realizacja programów	- 1.4.; 4.2.
1.4.5.	Zorganizować punkt odpraw fitosanitarnych na przejściu granicznym w Chałupkach.
Termin	- rok 2001 r.
Realizacja programów	- 1.4.; 3.1.; 3.4.
1.4.6.	W celu zachowania ładu przestrzennego egzekwować wymogi ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i prawa budowlanego.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.4.; 3.3.; 4.2.; 4.5.
1.4.7.	Opracować plany miejscowe zagospodarowania przestrzennego dla centralnych części wsi i terenów przewidzianych do zabudowy lub przebudowy (rewitalizacji)
Termin	- lata 2001 – 2005
Realizacja programów	- 1.4.; 2.4.; 3.3.; 3.5.

1.5.	Program: Utrzymać i wzmocnić rolę miasta Raciborza jako centralnego ośrodka edukacji, kultury, ochrony zdrowia, usług handlowych, komunikacyjnych i innych w skali powiatu.	
Słabnąca dynamika rozwoju m. Raciborza oparta dotychczas na jego funkcjach produkcyjnych wymaga ożywienia poprzez aktywizację i rozwój jego funkcji usługowych. Istniejące w tym względzie predyspozycje miasta wymagają ujawnienia i pełnego wykorzystania.
Zadania:
1.5.1.	W oparciu o Strategię rozwoju oraz Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta przystąpić do opracowania nowej wersji miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego m. Raciborza, zwłaszcza jego części śródmiejskiej.
Termin	- rozp. 2001 r.
Realizacja programów	- 1.5.; 2.2.; 2.4.; 3.5.; 4.2.; 4.5.
1.5.2.	Wykonać zadania określone w p. 1.1.1. – 1.1.8.
Termin	- jak wyżej
Realizacja programów	- 1.5.; 1.1.; 1.3.; 2.2.
1.5.3.	Rozwijać szkolnictwo artystyczne na poziomie średnim (i ewentualnie wyższym)w Raciborzu
Termin	- lata 2001 – 2004
Realizacja programów	- 1.5.; 1.1.; 2.2.
1.5.4.	Zakończyć budowę szpitala rejonowego, w pełni i racjonalnie zagospodarować nowy obiekt
Termin	- 2003 r.
Realizacja programów	- 1.5.; 1.3.; 2.2.
1.5.5.	Opracować i wdrożyć program zagospodarowania obiektu  zwolnionego przez obecny szpital rejonowy
Termin	- 2002 – 2005
Realizacja programów	- 1.5.; 1.3.; 2.2.
1.5.6.	Utrzymać i zapewnić dobre funkcjonowanie istniejących instytucji pomocy społecznej w mieście i powiecie Racibórz
Termin	- stale
Realizacja programów	- 1.5.; 2.2.
1.5.7.	Tworzyć warunki dla działania profesjonalnych środowisk twórczych
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.5.; 2.2.
1.5.8.	W pełni wykorzystać bazę materialną, tradycje, dziedzictwo kulturowe Ziemi Raciborskiej. Zwiększyć uczestnictwo mieszkańców miasta i powiatu w życiu kulturalnym.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 1.5.; 1.3.; 2.2.

2.	Cele rozwoju gospodarczego
2.1.	Program: Stworzyć sprzyjający klimat i podjąć działania na rzecz rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)
Rozwój MŚP może stać się głównym źródłem ożywienia i wzrostu gospodarczego w skali regionalnej i lokalnej. W tym celu niezbędne jest stworzenie szerokiego frontu działań w sferze informacyjnej, organizacyjnej, prawnej, ekonomicznej, inwestycyjnej, wspomagających inicjatywy rozwoju MŚP w różnych dziedzinach życia gospodarczego: w produkcji, budownictwie, przetwórstwie rolnym, usługach transportowych, handlowych, gastronomicznych, hotelarskich, rzemieślniczych, doradczych, finansowych itd.
Zadania:
2.1.1.	Zapewnić przychylność władz publicznych, instytucji finansowych, organizacji otoczenia biznesu i innych dla masowego tworzenia MŚP.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.1.;1.2.;1.3.;1.5.;2.5.;3.3.;4.2.
2.1.2.	Stworzyć system wsparcia kapitałowego i instytucjonalnego dla powstawania małych i średnich przedsiębiorstw
Termin	- lata 2000/2001 i następne
Realizacja programów	- 2.1.; 1.3.; 2.3.; 2.5.; 3.3.; 4.2.
2.1.3.	Rozwijać infrastrukturę małych i średnich przedsiębiorstw – organizować sieć inkubatorów i ośrodków przedsiębiorczości w Raciborzu i większych miejscowościach powiatu
Termin	- od 2001 r., stale
Realizacja programów	- 2.1.; 1.3.; 2.5.; 3.3.
2.1.4.	Wspierać rozwój rzemiosła różnych branż
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.1.; 1.2.; 1.3.; 2.2.; 3.3.
2.1.5.	Zapewnić dostęp do regionalnych funduszy inwestycyjnych, funduszy gwarancji kredytowych i wysokiego ryzyka, oraz lokalnych funduszy pożyczkowych dla MŚP
Termin	- od 2001 r., sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.1.; 1.3.; 2.3.; 2.5.; 3.3.; 3.5.
2.1.6.	Ułatwiać MŚP możliwości uzyskania dotacji państwowych na zakładanie nowych firm oraz zwiększenie poziomu inwestycji i modernizacji istniejących
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.1.; 1.3.; 2.3.; 3.3.; 3.5.
2.1.7.	Rozwinąć działalność instytucji otoczenia biznesu na funkcje informacyjne i doradcze dla MŚP
Termin	- bieżąco
Realizacja programów	- 2.1.; 1.2.; 2.3.; 3.5.
2.1.8.	Zapewnić koordynację działań wspierających rozwój MŚP w skali powiatu
Termin	- bieżąco
Realizacja programów	- 2.1.; 2.3.; 3.2.; 3.5.

2.2.	Program: Zachować i rozwijać dotychczasowe funkcje miasta i powiatu Racibórz
Podstawą rozwoju miasta i powiatu były i są rozwinięte funkcje produkcyjne: przemysłowe i rolne oraz w znacznej części szeroko pojęte funkcje usługowe w zakresie oświaty, zdrowia i opieki społecznej, kultury, handlu transportu itd. Oparte o trwałe podstawy: korzystne warunki materialne (gleby, klimat), duże zainwestowanie, wysoka kultura pracy – stwarzają przesłanki dla utrzymania i dalszego rozwoju historycznie ukształtowanych funkcji miasta i powiatu.
Zadania:
2.2.1.	Utrzymać i rozwijać istniejące, unikalne w skali kraju przedsiębiorstwa przemysłu maszynowego (Rafako, Rafamet) i chemicznego (elektrody, chemia gospodarcza), z dużą tradycją i dobrym zainwestowaniem
Termin	- stale
Realizacja programów	- 2.2.; 1.2.; 1.3.; 5.1.
2.2.2.	Powstrzymać regresywne tendencje w przemyśle i budownictwie miasta i powiatu Racibórz

Termin	- lata 2000 – 2001 i następne
Realizacja programów	- 2.2.; 1.2.
2.2.3.	Przywrócić i utrwalić atrakcyjność i konkurencyjność powiatu i miasta Racibórz
Termin	- praca stała
Realizacja programów	- 2.2.; 1.3.; 2.5.; 4.2.
2.2.4.	Rozbudować infrastrukturę istniejących przejść granicznych w tym nowe przejście graniczne “Chałupki II”
Termin	- lata 2002 – 2003
Realizacja programów	- 2.2.; 1.3.; 4.2.
2.2.5.	Utrzymać i zapewnić rozwój systemów transportu publicznego obsługujących powiat i miasto Racibórz
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.2.; 2.4.; 2.5.; 3.1.; 3.3., 4.2.
2.2.6.	Rozwijać zdolności i funkcje usługowe miasta i powiatu w zakresie oświaty, zdrowia, opieki społecznej, kultury, turystyki rekreacji i innych dziedzin
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.2.;1.1.;1.3.; 1.5.;2.2.;3.3.;4.2.
2.2.7.	Mobilizować lokalne potencjały finansowe na rzecz rozwoju przedsiębiorczości i gospodarczego zróżnicowania powiatu i miasta Racibórz
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.2.; 1.3.; 2.1.; 2.3.; 2.5.; 3.5.

2.3.	Program: Wykorzystać możliwości aktywizacji i rozwoju przemysłu rolno-spożywczego i kooperującego z sąsiadującymi ośrodkami i okręgami przemysłowymi
Doskonałe warunki i efekty produkcji rolnej powiatu stwarzają możliwości rozwoju przetwórstwa rolno-spożywczego i zaopatrywania w jego wyroby chłonnych rynków zbytu w okręgach przemysłowych Śląska i Ostravy. Równocześnie wielki potencjał produkcyjny tych okręgów oraz kędzierzyńskiego ośrodka ciężkiej chemii (surowce i półprodukty do dalszego przetworzenia) stwarzają nie spożytkowane dotychczas możliwości organizowania produkcji wykorzystującej szanse bliskości tych ośrodków oraz możliwości kooperacji czynnej i biernej.
Zadania:
2.3.1.	Rozpoznać możliwości lokowania przetwórstwa rolno-spożywczego w obiektach zwolnionych przez byłe uspołecznione gospodarstw rolne i przedsiębiorstwa poddane procesowi likwidacji.
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	-2.3.; 1.3.; 2.2.; 2.5.; 3.3.
2.3.2.	Rozeznać ofertę materiałowo-surowcową okręgów przemysłowych Śląska i Ostrawy oraz ośrodka kędzierzyńskiego z p.w. możliwości jej wykorzystania
Termin	- lata 2001 – 2002
Realizacja programów	- 2.3.; 1.3.; 2.2.; 2.5.; 3.3.
2.3.3.	Opracować programy rozwoju produkcji kooperacyjnej we wszystkich większych przedsiębiorstwach powiatu i miasta Racibórz
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 2.3.; 1.3.; 2.2.; 2.5.; 3.3.
2.3.4.	Sformułować lokalne propozycje i preferencje (terenowe, organizacyjne, finansowe) dla lokalizacji na obszarze powiatu przedsiębiorstw (oddziałów, filii) opartych na kooperacji przemysłowej.
Termin	- lata 2001 – 2002 i następne
Realizacja programów	- 2.3.; 1.3.; 2.1.; 3.3.

2.4.	Program: Modernizacja i rozwój systemów komunikacji drogowej, kolejowej i wodnej
Sprawnie działające systemy komunikacji zewnętrznej i wewnętrznej stanowią podstawowy czynnik wzrostu atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej powiatu oraz jego konkurencyjności skali regionu i kraju. Są zatem warunkiem skutecznej aktywizacji gospodarczej i rozwoju powiatu.
Zadania:
2.4.1.	Ulepszyć stan techniczny i układ funkcjonalny istniejącej sieci drogowej i kolejowej
Termin	- od 2000 r. i nadal
Realizacja programów	- 2.4.;1.4.;2.2.;2.3.; 3.1.;3.3.;4.2.
2.4.2.	Wspierać modernizację linii kolejowej E-59 relacji Opole-Racibórz-Chałupki, jako szlaku komunikacji międzynarodowej
Termin	- lata 2003 – 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.
2.4.3.	Wspierać modernizację i przebudowę drogi krajowej E-49 relacji Opole-Racibórz-Pszczyna
Termin	- lata 2004 – 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.; 4.2.
2.4.4.	Zmodernizować i przebudować drogę nr 918 relacji Racibórz-Chałupki i podnieść jej rangę jako element międzynarodowego systemy drogowego do przejścia granicznego
Termin	- lata 2004 – 2006
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.; 4.2.
2.4.5.	Budowa obwodnicy wsi Chałupki i Zabełków wraz z mostem drogowym przez Odrę w ciągu drogi nr 91
Termin	- lata 2005 – 2006
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.; 4.2.
2.4.6.	Budowa obejścia drogowego wsi Krzyżanowice, Roszków i Zabełków w ciągu drogi nr 918
Termin	- lata 2004 – 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.; 4.2.
2.4.7.	Budowa drogowego przejścia granicznego “Chałupki II” wraz z budową nowego mostu na Odrze
Termin	- 2002 – 2003 r.
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.; 4.2.
2.4.8.	Budowa mostu na Odrze w Krzyżanowicach, w ciągu drogi nr 936
Termin	- po r. 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 4.2.
2.4.9.	Budowa centrum logistycznego i terminali transportu kombinowanego (droga - kolej - droga wodna) na przejściu granicznym “Chałupki”
Termin	- 204 – 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 2.2.; 2.5.
2.4.10.	Budowa obwodnicy wsi Samborowice i Pietrowice Wielkie w ciągu drogi wojewódzkiej 916 i 416
Termin realizacji	- 2008 – 2010
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.3.; 3.3.
2.4.11.	Budowa połączenia drogowego ośrodków gminnych Pietrowice Wielkie i Krzanowice
Termin	- 2005 – 2007
Realizacja programów	- 2.4.; 2.3.; 3.3.; 4.2.
2.4.12.	Modernizacja i przebudowa drogi 916 relacji Racibórz-Wojnowice-granica państwa, jako głównego połączenia Raciborza z Opavą.
Termin realizacji	- 2003 – 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 2.3.; 3.3.; 4.2.
2.4.13.	Zmodernizować i rozbudować układ dróg przelotowych miasta Racibórz według wskazań studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania miasta Raciborza, w pierwszej kolejności na kierunku Opole-Racibórz-Chałupki i Opole-Racubórz-Pszczyna.
Termin	- od 2003 r., sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.; 2.5.
2.4.14.	Zapewnić dobre powiązania sieci drogowej powiatu z autostradą A-1 (do węzła Rzuchów-Redułtowy i węzła Gorzyce) i autostradą A-4 (do węzła Dąbrówka Górna)
Termin	2004 – 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 1.4.; 2.2.
2.4.15.	Udrożnić rzekę Odrę na odcinku Koźle-Racibórz, a w drugim etapie do Chałupek i Ostravy.
Termin	- po r. 2005
Realizacja programów	- 2.4.; 2.5.; 4.4.

2.5.	Program: Stworzyć warunki dla rozwoju nowych funkcji gospodarczych powiatu raciborskiego
Niezależnie od rozwoju dotychczasowych funkcji powiatu i miasta Racibórz (por. program 2.2.), istnieje potrzeba ukształtowania nowych funkcji, w tym zwłaszcza turystyczno-rekreacyjnych oraz współpracy transgranicznej i międzynarodowej – wykorzystując istniejące walory przyrodnicze i zasoby kultury materialnej powiatu oraz jego przygraniczne położenie.
Zadania:
2.5.1.	Opracować strategie rozwoju i plany zagospodarowania przestrzennego dla wszystkich gmin powiatu raciborskiego

Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.5.; 1.3.; 1.4.; 2.2.; 2.4.; 3.3.; 3.5.; 4.5.; 4..6; 5.2.
2.5.2.	Rozbudować systemy telefonii przewodowej i bezprzewodowej w powiecie
Termin	- do r. 2004
Realizacja programów	- 2.5.; 1.4.; 2.1.; 2.2.; 2.5.; 3.1.; 3.3.; 4.2.
2.5.3.	Uzupełnić i zmodernizować system sieci elektroenergetycznych SN, jako warunek pokrycia dodatkowego zapotrzebowania mocy i energii przez nowych i dotychczasowych odbiorców
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.5.; 2.1.; 2.2.; 2..3; 3.3.; 3.4.; 4.2.
2.5.4.	Zrealizować program 2.4. “Modernizacja i rozwój systemów komunikacji drogowej, kolejowej i wodnej”
Termin	- jak w zadaniach szczegółowych programu 2.4.
Realizacja programów	- 2.5.; 1.4.; 1.5.; 2.2.; 2.3.; 3.1.; 3.3.; 4.2.; 4.6.
2.5.5.	Przystosować rzekę Odrę do celów żeglugi śródlądowej, jako element przyszłego kanału Odra-Dunaj

Termin	- po 2005r.
Realizacja programów	- 2.5.; 1.3.; 2.4.; 4.4.; 4.5.
2.5.6.	Podjąć współpracę międzynarodową na szczeblu powiatu z partnerami Czech, Niemiec i ewentualnie innych krajów
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 2.5.; 1.1.; 3.3.; 3.5.; 4.2.
2.5.7.	Rozwinąć zakres i intensywność współpracy międzynarodowej gmin partnerskich
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.5.; 1.1.; 2.1.; 2.3.; 3.3.; 4.2.
2.5.8.	Zadbać, aby podstawowe cele i programy rozwoju powiatu znalazły odzwierciedlenie programie Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego
Termin	- zadanie bieżące
Realizacja programów	- 2.5.; 1.5.; 2.2.; 2.4.; 4.4.; 5.2.; 5.3.; 5.5.
2.5.9.	Rozwinąć różne formy promocji i reklamy powiatu i miast Racibórz, zapewnić ich skuteczny odbiór w regionie i kraju
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 2.5.; 1.5.; 2.1.; 2.2.; 3.5.; 4.1.; 4.2.; 4.3.

3.	Restrukturyzacja wsi i rolnictwa
3.1.	Program: Zorganizować możliwość zbytu produkcji rolnej
	Ograniczone i niestabilne warunki zbytu produkcji rolnej są jedną z głównych barier rozwoju towarowej produkcji miejscowego rolnictwa. Usunięcie znacznej części tych ograniczeń leży w sferze możliwości działań lokalnych.
Zadania:
3.1.1.	Wspierać rozwój przechowalnictwa, konfekcjonowania i standaryzacji produkcji rolnej
Termin	- stale
Realizacja programów	- 3.1.; 2.3.; 3.4.
3.1.2.	Dokonać inwentaryzacji i przygotować możliwość przejęcia na cele handlu hurtowego obiektów b. spółdzielni “S.Ch.”, b. PGR i innych
Termin	- 2000 r.
Realizacja programów	- 3.1.; 2.3.; 3.4.
3.1.3.	Wspierać tworzenie nowych podmiotów hurtowego obrotu rolnego w gminach
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.1.; 2.3.; 3.3.; 3.4.
3.1.4.	Stworzyć możliwości dostaw produktów i przetworów rolnych na rynek czeski (Ostrava, Opava, Ołomuniec i inne)
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.1.; 2.5.; 3.2.; 3.4.; 4.2.
3.1.5.	Utworzyć jednolity rynek hurtowy produktów rolnych i przetwórstwa rolno-spożywczego (giełda rolna)
Termin	- 2001 r.
Realizacja programów	- 3.1.; 2.1.; 2.3.; 2.5.; 3.2.; 3.4.
3.2.	Program: Przywrócić opłacalność produkcji rolnej zapewniającej materialne warunki życia rolników
Niska opłacalność wielu segmentów produkcji rolnej stanowi barierę jej rozwoju, jest przyczyną braku stabilizacji i możliwości długookresowego planowania w gospodarstwach rolnych. Usunięcie tej bariery leży w dużym stopniu poza możliwością powiatu, w sferze ogólnych uregulowań systemowych, ale częściowo również w zasięgu działań lokalnych.
Zadania:
3.2.1.	Stosować nowoczesne i efektywne metody i środki produkcji poprawiające jakość produktu i wysokość zbiorów.
Termin	- stale
Realizacja programów	- 3.2.; 2.3.; 3.1.; 3.4.
3.2.2.	Dostosować strukturę produkcji i infrastrukturę rolnictwa do potrzeb dużego i chłonnego rynku zbytu Śląska i okręgu Ostravy
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.2.; 2.3.; 3.1.; 3.4.
3.2.3.	Wspierać powstawanie organizacji producenckich wywierających skuteczny wpływ na stanowienie opłacalnych i stabilnych cen skupu płodów rolnych
Termin	- stale
Realizacja programów	- 3.2.; 2.3.; 3.4.
3.2.4.	Wspierać instytucjonalne formy doradztwa dla rolników i uczestników obrotu rolnego
Termin	- stale
Realizacja programów	- 3.2.; 3.1.; 3.3.; 3.4.
3.3.	Program: Zapewnić możliwość wielofunkcyjnego, zrównoważonego rozwoju i rewitalizacji wsi
Nieuchronne przemiany w rolnictwie wywołują potrzebę rozwoju innych, poza produkcją rolną rodzajów działalności i funkcji obszarów wiejskich, jak turystyka, agroturystyka, rekreacja, przetwórstwo rolne itp. Wymagana jest tu koncentracja inwestycji infrastrukturalnych, niwelująca różnice cywilizacyjne i warunki życia mieszkańców miast i wsi.
	Zadania:
3.3.1.	Dokonać nowelizacji miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gmin i wsi pod kątem stworzenia możliwości lokalizacji nowych dziedzin działalności gospodarczej we wsiach powiatu.
Termin	- 2001 – 2003
Realizacja programów	- 3.3.; 1.4.; 2.3.; 2.5.; 4.2.; 4.6.; 5.1.
3.3.2.	Stworzyć możliwości (terenowe, prawne, finansowe i inne) budowy nowych obiektów produkcyjnych, usługowych, infrastruktury technicznej i innych we wsiach powiatu.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.3.; 2.3.; 2.5.; 4.2.; 4.6.; 5.1.
3.3.3.	Tworzyć wielofunkcyjne ośrodki usługowe we większych wsiach powiatu.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.3.; 2.1.; 2.5.; 4.2.
3.3.4.	Realizować programy budowy systemów gospodarki wodno-ściekowej, gospodarki odpadami, telefonizacji, gazyfikacji wsi i inne.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.3.; 2.3.; 2.5.; 4.2.; 4.6.; 5.1.
3.3.5.	Zachować i utrwalać uporządkowany, zwarty, estetyczny charakter zabudowy większości wsi powiatu raciborskiego.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.3.; 1.4.; 2.2.; 4.2.; 5.1.
3.3.6.	Utrzymać i rozwijać model zdecentralizowanej formy urbanizacji (semiurbanizacji) poprzez dalsze przekształcenia wsi w aspekcie demograficznym, ekonomicznym, społecznym i przestrzennym.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.3.; 1.4.; 2.2.; 2.5.; 4.2.; 5.1.

3.4.	Program: Tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju mocnych i wyspecjalizowanych gospodarstw rolnych
Wysoka jakość gleb, sprzyjający klimat i istniejący już potencjał nowoczesnych gospodarstw rolnych stwarzają dogodne warunki dla dalszego umacniania gospodarki rolnej w powiecie i zapewnienia jej konkurencyjności w warunkach zintegrowanej Europy.
Zadania:
3.4.1.	Realizować model rozwoju zróżnicowanych wielkościowo, ale mocnych ekonomicznie gospodarstw, specjalizujących się w różnych dziedzinach produkcji rolnej.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.4.; 1.2.; 2.2.; 2.3.; 3.1.; 3.2.; 4.2.
3.4.2.	Wspierać projekty przeprofilowania (specjalizacji) gospodarstw rolnych.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.4.; 1.2.; 2.2.; 2.3.; 3.1.; 3.2.; 4.2.
3.4.3.	Wspierać organizowanie grup producenckich
Termin	- sukcesywnie
Realizowanie programów	- 3.4.; 3.1.; 3.2.
3.4.4.	Zagospodarować obiekty i grunty b. gospodarki uspołecznionej (PGR, Spółdzielnie Produkcyjne).
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.4.; 1.2.; 2.2.
3.4.5.	Pomoc rolnikom w dostosowaniu do norm i standardów jednolitego rynku europejskiego.
Termin	- 2201 – 2005
Realizacja programów	- 3.4.; 2.2.; 3.1.; 3.2.

3.5.	Program: Stworzyć warunki organizacyjne i instytucjonalne zapewniające pozyskiwanie zewnętrznych środków finansowych
Zubożała (wobec braku prorolniczej polityki państwa) ludność wiejska nie dysponuje środkami niezbędnymi dla restrukturyzacji i unowocześniania produkcji oraz modernizacji i rewitalizacji samych wsi. Konieczne są zabiegi o pozyskanie środków zewnętrznych.
Zadania:
3.5.1.	W urzędzie powiatowym i urzędach gmin zorganizować stanowiska pracy, wyspecjalizowane w zakresie doradztwa o warunkach pozyskania zewnętrznych środków finansowych na realizację określonych zadań.
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 3.5.; 2.1.; 2.4.; 2.5.; 3.3.; 3.4.; 4.2.; 5.1.
3.5.2.	Podjąć funkcje doradcze i konsultingowe w zakresie warunków i procedury pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych przez istniejące i nowe instytucje otoczenia biznesu.
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 3.5.; 2.1.; 2.5; 3.3.; 3.4.; 4.2.; 5.1.
3.5.3.	Przygotować projekty kwalifikujące się do finansowania ze środków funduszy celowych (Fundusz Pracy, Fundusze Ochrony Gruntów Rolnych, Fundusze Ochrony Środowiska i inne).
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.5.; 1.2.; 2.1.; 2.3.; 3.3.; 4.2.; 5.1.; 5.3.
3.5.4.	Przygotować projekty spełniające warunki współfinansowania przez Unię Europejską w ramach programu SAPARD.
Termin	- od 2001 r. sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.5.; 1.2.; 2.1.; 3.3.; 4.2.; 5.1.; 5.3.; 5.5.
3.5.5.	Przygotować projekty kwalifikujące się do finansowania ze środków międzynarodowych instytucji finansowych (Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju i inne).
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 3.5.; 1..2; 2..1; 3.3.; 5.1.; 5.3.; 5.5.

4.	Rozwój turystyki i rekreacji
4.1.	Program: Spopularyzować i ożywić istniejące w powiecie atrakcyjne obiekty turystyczne
Powiat raciborski dysponuje szeregiem obiektów i terenów o dużej wartości przyrodniczej i historycznej. Powinny być one obszarem zaplecza turystycznego dla miast górnośląskich, a także rekreacji krótkookresowej zwłaszcza sobotnio-niedzielnej, tym bardziej, że dysponują podstawową bazą noclegowo-gastronomiczną.
Zadania:
4.1.1.	Udostępnić i upowszechnić szeroko w regionie śląskim walory turystyczno-rekreacyjne obszaru parku krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Rud Wielkich wraz z rezerwatem przyrody “Lężczok”
Termin	- rok 2000 i następne
Realizacja programów	- 4.1.; 1.3.; 2.5.; 4.2.; 4.3.
4.1.2.	Reaktywować dla celów turystycznych kolejkę wąskotorową na trasie Gliwice-Rudy-Markowice.
	Termin	- rok 2001
	Realizacja programów	- 4.1.; 2.5.; 4.2.; 4.3.
4.1.3.	Skanalizować ruch turystyczny na obszarach leśnych zwłaszcza nadleśnictwa Kuźnia Raciborska (wyznaczyć i przygotować trasy, sieć parkingów, miejsca biwakowania).
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 4.1.; 2.5.; 4.2.; 4.3.; 5.1.
4.1.4.	Zapewnić trwałą i szeroką promocją (w regionie i kraju) produktów i obiektów turystycznych Ziemi Raciborskiej.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 4.1.; 4.2.; 4.3.; 4.6.

4.2.	Program: Tworzyć warunki dla rozwoju turystyki zmotoryzowanej i rowerowej oraz agroturystyki
Wykorzystanie potencjału powiatu w dziedzinie turystyki i rekreacji jest swoistym “makrowyzwaniem” rozwojowym. Potencjał ten pozwala  na wykreowanie nowych dziedzin aktywności, jako ważnego segmentu bazy ekonomicznej powiatu raciborskiego.
	Zadania:
4.2.1.	Wytyczyć i przygotować szlaki dla turystyki zmotoryzowanej i rowerowej
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 4.2.; 2.5.; 4.3.
4.2.2.	Urządzić odpowiednią ilość parkingów, punktów widokowych, obiektów zaplecza motoryzacyjnego przy trasach turystycznych
Termin	- rok 2001 i lata następne
Realizacja programów	- 4.2.; 1.3.; 2.5.; 4..3; 5.1.
4.2.3.	Przygotować gospodarstwa posiadające walory i warunki dla prowadzenia działalności agroturystycznej
Termin	- lata 2000 – 2001 i następne
Realizacja programów	- 4.2.; 1.3.; 2.5.; 3.3., 4.3.
4.2.4.	Wspierać turystyczno-rekreacyjne zagospodarowanie zbiorników wodnych – istniejących i przewidywanych
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 4.2.; 1.3.; 2.5.; 4.5.; 4.6.
4.2.5.	Rozszerzyć i zaktywizować turystyczną współpracę transgraniczną polsko-czeską (w Polsce – sezon letni, w Czechach – sezon zimowy)
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 4.2.; 1.3.; 2.4.; 2.5.; 4.1.;4.3.; 5.3.
4.2.6.	Podnieść rangę i doinwestować przejścia graniczne na odcinku powiatu raciborskiego
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 4.2.; 2.4; 2.5.; 3.3.; 4.3.; 4.6.
4.2.7.	Tworzyć ośrodki (centra) sportowo-rekreacyjne z bazą hotelarską i gastronomiczną w powiecie i mieście Racibórz
Termin	- rok 2000 i lata następne
Realizacja programów	- 4.2.; 2.5.; 3.3.; 4.6.
4.2.8.	Wypracować specjalności turystyczne, produkty markowe, rękodzieła ludowe itp. wyróżniające poszczególne miejscowości i gminy
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 4.2.; 1.3.; 2.5.; 3.3.; 4.3.
4.2.9.	Zorganizować ośrodek informacji, koordynacji i obsługi turystycznej w powiecie
Termin	- rok 2001
Realizacja programów	- 4.2.; 2.5.; 4.3.; 4.6.

4.3.	Program: Wyeksponować i popularyzować istniejące w powiecie wartościowe obiekty kultury materialnej (zabytki) oraz miejsca związane z pobytem sławnych postaci na Ziemi Raciborskiej
Liczne miejsca kultu religijnego (kościoły), obiekty zabytkowe i miejsca pobytu sławnych ludzi stwarzają dogodne warunki dla rozwoju turystyki, zwłaszcza zmotoryzowanej. Należy wykorzystać szansę, jaką one stwarzają dla ukształtowania nowych, dodatkowych funkcji i nowego, bardziej atrakcyjnego wizerunku powiatu i miasta Racibórz.
Zadania:
4.3.1.	Dokonać waloryzacji turystycznej powiatu, jako podstawy zbudowania nowoczesnej oferty turystycznej
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 4.3.; 4.1.; 4.2.;
4.3.2.	Zapewnić odpowiednią (widoczną, czytelną, interesującą) informację i ekspozycję o ciekawych obiektach zabytkowych w miejscowościach powiatu raciborskiego
Termin	- od roku 2001, stale
Realizacja programów	- 4.3.; 4.1.; 4.2.; 3.3.
4.3.3.	Przygotować obiekty przeznaczone do obsługi zwiedzających (informatory, plany obiektów, przewodniki)
Termin	- od r. 2001, stale
Realizacja programów	- 4.3.; 1.4.; 2.5.; 3.3.; 4..1; 4.2.
4.3.4.	Nadać większą rangę miejscom urodzin poety J. v. Eichendorfa w Łubowicach (utworzyć Śląskie Centrum Kultury i Spotkań, powołać fundację, uporządkować i urządzić park i otoczenie)
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programów	- 4.3.; 2.5.; 3.3.;. 4.2.; 4.6.
4.3.5.	Utrzymać i spopularyzować historyczny “szlak Huzarii Polskiej”, upamiętniający przemarsz wojsk króla Jana III Sobieskiego na odsiecz Wiednia
Termin	- lata 2000 – 2001
Realizacja programu	- 4.3.; 2.5.; 3.3.; 4.2.; 4.6.

4.4.	Program: Podjąć starania o budowę zbiornika retencyjnego “mokrego” w ramach inwestycji “Zbiornik Wodny Racibórz Dolny”
Budowa zbiornika Racibórz jest pilną koniecznością podyktowaną potrzebą zabezpieczenia przeciwpowodziowego obszarów górnej Odry. Budowę zbiornika suchego traktować należy jako I etap inwestycji, podejmując starania o jego kontynuowanie i przekształcenie w zbiornik wielofunkcyjny, umożliwiający zagospodarowanie turystyczno-rekreacyjne obrzeży, gospodarkę hydroenergetyczną, gospodarkę rybną itp.
	Zadania:
4.4.1.	Ukończyć budowę polderu “Buków” traktując ją jako element przyszłego zbiornika wielofunkcyjnego “Racibórz”.
Termin	- rok 2001
Realizacja programów	- 4.4.; 1.4.; 4.5.; 5.2.
4.4.2.	Rozpocząć prowadzić realizację zbiornika suchego “Racibórz Dolny”
	Termin	- lata 2001 – 2006
	Realizacja programów	- 4.4.; 1.4.; 4.5.; 5.2.
4.4.3.	Organizować lobby na rzecz kontynuowania inwestycji jako zbiornika mokrego, wielofunkcyjnego
Termin	- od 2003 r., do skutku
Realizacja programów	- 4.4.
4.4.4.	Spowodować przygotowanie odpowiednich studiów i prac projektowych, warunkujących podjęcie decyzji o budowie zbiornika mokrego
Termin	- od 2003 r., do skutku
Realizacja programów	- 4.4.; 3.3.; 4.5.; 4.6.; 5.2.; 5.5.
4.4.5.	Opracować plan zagospodarowania przestrzennego obrzeży zbiornika wodnego (mokrego) Racibórz
Termin	- 2005 – 2006
Realizacja programów	- 4.4.; 4.5.

4.5.	Program: Opracować kompleksowy plan zagospodarowania przestrzennego zachodnich obrzeży zbiornika “Racibórz Dolny”
Równolegle z realizacją II etapu zbiornika (mokrego) “Racibórz Dolny” powinny trwać prace nad odpowiednim uzbrojeniem obrzeży zbiornika, dla zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego (budowa infrastruktury komunalnej i energetycznej, dróg, zieleni itp.), celem ich przygotowania do zabudowy kubaturowej i do użytkowania zgodnie z przeznaczeniem.
Zadania:
4.5.1.	Opracować mapy sytuacyjne-wysokościowe w odpowiedniej skali niezbędne do prac nad planem zagospodarowania przestrzennego
Termin	- lata 2001-2002
Realizacja programów	- 4.5.
4.5.2.	Sporządzić inwentaryzację urbanistyczną terenów objętych opracowaniem planu zagospodarowania przestrzennego
Termin	- rok 2002-2003
Realizacja programów	- 4.5.
4.5.3.	Sporządzić studium uwarunkować i kierunków zagospodarowania przestrzennego dla całego otoczenia zbiornika “Racibórz Dolny”, obejmujące fragmenty czterech gmin: Krzyżanowice, Racibórz, Kornowac, Lubomia
Termin	- 2004-2005
Realizacja programów	4.5.; 1.4.; 2.5.; 3.3.; 4.2.; 4.6.
4.5.4.	Opracować miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zachodnich obrzeży zbiornika “Racibórz Dolny”
Termin	- lata 2006-2007
Realizacja programów	- 4.5.; 1.4.; 2.5.; 3.3.; 4.2.; 4.6.
4.5.5.	Powołać podmiot gospodarczy zajmujący się zarządzaniem na obszarach turystyczno-rekreacyjnych zachodniego brzegu zbiornika “Racibórz Dolny”
Termin	- lata 2007 i następne
Realizacja programów	- 4.5.; 2.5.; 3.3.; 4.2.; 4.6.
4.6.	Program: Stworzyć warunki zachęty materialnej dla nowych inwestycji turystycznych w powiecie
Nowe funkcje powiatu związane z podniesieniem jego atrakcyjności turystycznej wymagać będą inwestycji przygotowujących niezbędną bazę noclegową, gastronomiczną, wypoczynkową i rekreacyjną. Istnieje potrzeba wspomagania przedsięwzięć podejmowanych przez indywidualnych inwestorów, ze strony władz publicznych i organizacji działających w powiecie.
Zadania:
4.6.1.	Stworzyć bogatą ofertę lokalizacyjną dla budowy obiektów obsługujących turystykę i wypoczynek w powiecie, w szczególności wokół zbiornika “Racibórz Dolny”
Termin	- od 2001 r., stale
Realizacja zadań	- 4.6.; 2.5.; 3.3.; 4.2.
4.6.2.	Rozbudowywać system dróg, zaopatrzenia energetycznego, gospodarki wodno-ściekowej i innych elementów infrastruktury powiatu
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 4.6.; 1.4.; 2.4.; 2.5.; 3.3.; 4.2.; 5.1.
4.6.3.	Uzbroić tereny przewidziane pod inwestycje turystyczno-rekreacyjne w podstawowe systemy: komunikacyjne, energetyczne, zaopatrzenia w wodę i odprowadzenia ścieków, usuwania odpadów i inne.
Termin	- sukcesywnie, stosownie do potrzeb inwestorów
Realizacja programów	- 4.6.; 1.2.; 2.4.; 2.5.; 3.3.; 4.2.; 5.1.;
4.6.4.	Wspierać (doradztwo, organizacja, teren, finanse) projekty budowy zaplecza noclegowo-gastronomicznego i innych dla turystyki i rekreacji.
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 4.6.; 1.3.; 2.5.; 3.3.; 4.2.

5.	Ochrona i kształtowanie środowiska
5.1.	Program: Ograniczyć stopień zanieczyszczenia środowiska (wód, gruntu, powietrza)
Wszystkie główne rzeki powiatu: Odra, Psina, Troja, Ruda i Sumica prowadzą wody pozaklasowe. Zaległości w budowie systemów kanalizacyjnych i nieregularna gospodarka odpadami są źródłem zanieczyszczenia gruntów, a wpływy ROW i okręgu przemysłowego Ostravy decydują o przekroczeniu stężenia pyłu zawieszonego i dwutlenku siarki na większości obszaru powiatu.
Zdecydowana poprawa stanu środowiska jest warunkiem kształtowania nowych funkcji turystyczno-rekreacyjnych powiatu i poprawy warunków życia jego mieszkańców.
Zadania:
5.1.1.	Podjąć realizacje zbiorowego programu budowy systemów kanalizacji i oczyszczania ścieków w gminach
Termin	- lata 2001 – 2004
Realizacja programów	- 5.1.; 1.4.; 2.3.; 3.3.; 4.2.; 5.5.
5.1.2.	Kontynuować program skanalizowania pozostałych wsi w gminie Krzyżanowice
Termin	- 2001 – 2003
Realizacja programów	- 5.1.; 1.4.; 2.3.; 3.3.; 4.2.; 5.5.
5.1.3.	Rozwiązać problem składowania odpadów stałych we wszystkich gminach powiatu raciborskiego
Termin	- 2000 – 2002
Realizacja programów	- 5.1.; 4.2.; 5.5.
5.1.4.	Opracować i wdrażać program recyklingu odpadów stałych w skali powiatu raciborskiego
Termin	- lata 2003 - 2005
Realizacja programów	- 5.1.; 4.2.; 5.5
5.1.5.	Rozwinąć system zaopatrzenia w gaz sieciowy gmin powiatu raciborskiego, jako środek przeciwdziałania lokalnej emisji zanieczyszczeń z palenisk węglowych
Termin	- do roku 2005
Realizacja programów	- 5.1.; 3.3.; 4.2.
5.1.6.	Rozbudowa systemu ciepłowniczego miast, celem redukcji rozproszonej emisji pyłów i gazów
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 5.1.
5.1.7.	Zrealizować program inwestycji drogowych miasta Raciborza i obwodnic we wsiach powiatu celem obniżenia niskiej emisji gazów na terenach zabudowanych
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 5.1.; 1.4.; 2.4.; 4.2.
5.1.8.	Kontynuować proces odbudowy drzewostanu po pożarze z 1992 r. w Nadleśnictwie Kuźnia Raciborska
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 5.1.; 4.1.; 4.2.

5.2.	Program: Zapewnić bezpieczeństwo przeciwpowodziowe na obszarze zlewni górnej Odry
Powtarzające się powodzie wymagają zdecydowanego przeciwdziałania zapobiegawczego, o czym przesądzają jednoznacznie względy społeczne i ekonomiczne.
Zadania:
5.2.1.	Zorganizować system monitoringu przeciwpowodziowego, obejmującego całą zlewnię Odry, na obszarze RP, RČ i RFN
Termin	- lata 2001 – 2002
Realizacja programów	- 5.2.; 5.1.
5.2.2.	Ukończyć budowę polderu “Buków”, jako elementu zbiornika wodnego Racibórz
Termin	- rok 2001
Realizacja programów	- 5.2.; 1.4.; 4.4.
5.2.3.	Realizacja przeciwpowodziowego zbiornika suchego “Racibórz Dolny”
Termin	- 2001 – 2006
Realizacja programów	- 5.2.; 1.4.; 4.4.
5.2.4.	Przyspieszyć racjonalną i kontrolowaną eksploatację złóż kruszywa naturalnego w czaszy zbiornika “Racibórz Dolny” celem zwiększenia jego pojemności przeciwpowodziowej
Termin	- bieżąco
Realizacja programów	- 5.2.; 1.4.; 4.4
5.2.5.	Podjąć realizację niezbędnych inwestycji przeciwpowodziowych i zbiorników wodnych na dopływach Odry
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 5.2.; 1.4.; 4.2.
5.2.6.	Budowa obwałowań przeciwpowodziowych lewego brzegu Odry na odcinku gminy Rudnik (Brzeźnica – Miejsce Odrzańskie)
Termin	- lata 2001 – 2002
Realizacja programów	- 5.2.
5.2.7.	Budowa obwałowań przeciwpowodziowych prawego brzegu Odry w gminie Kuźnia Raciborska (Turze – granica województwa)
Termin	- lata 2001 – 2002
Realizacja programów	- 5.2.; 5.4.
5.2.8.	Rekonstrukcja i modernizacja obwałowań miasta Raciborza
Termin	- lata 2002 – 2004
Realizacja programów	- 5.2.; 5.4.

5.3.	Program: Spowodować poprawę czystości wód granicznych Odry i Olzy do II klasy czystości
Postulat budowy zbiornika wielofunkcyjnego (II etap) “Racibórz Dolny”, w szczególności rozwoju przy zbiorniku funkcji rekreacyjnych i wypoczynkowych wymaga zdecydowanej poprawy czystości granicznych wód Odry i Olzy. Zagadnienia te powinny być przedmiotem negocjacji i ustaleń Polsko-Czeskiej Komisji Międzynarodowej do Spraw Współpracy Transgranicznej.
Zadania:
5.3.1.	Doprowadzić do podpisania umowy rządowej między Polską a Republiką Czeską w sprawie jakości wód granicznych Odry i Olzy
Termin	- rok 2001
Realizacja programów	- 5.3.
5.3.2.	Spowodować podjęcie inwestycji oczyszczających wody odprowadzane do Odry i Olzy po stronie czeskiej, szczególnie na obszarze karwińsko-ostrawskiego zagłębia węglowego i aglomeracji Ostravy.
Termin	- sukcesywnie, do czasu budowy zbiornika mokrego Racibórz Dolny
Realizacja programów 	- 5.3.; 2.4.; 4.2.; 4.4.; 5.5.
5.4.	Program: Chronić przed zanieczyszczeniem zasoby wód podziemnych, w szczególności GZWP nr 332
Źródłem zaopatrzenia w wodę konsumpcyjną miasta i powiatu Racibórz są zasoby wód trzeciorzędowych i czwartorzędu. Wyróżniający się zasobnością i jakością wód trzeciorzędowych sarmacki basen sedymentacyjny (tzw. Główny Zbiornik Wód Podziemnych – GZWP nr 332) sięga obszarów północnej części powiatu (gminy Kuźnia Raciborska i Nędza). Najbardziej korzystne warunki występowania wód czwartorzędowych tworzą tzw. rynnę erozyjną Raciborza, w obrębie geologicznej doliny kopalnej Odry (tzw. GZWP – Racibórz). Obydwa zbiorniki wymagają ochrony przed zanieczyszczeniami powierzchniowymi.
Zadania:
5.4.1.	Określić szczegółowy zasięg głównych zbiorników wód podziemnych na obszarze powiatu raciborskiego
Termin	- rok 2001
Realizacja programów	- 5.4.; 5.1.
5.4.2.	Zrealizować zadania określone w p. 5.1.1.,
Termin	- 2001 – 2004
Realizacja programów	- 5.4.; 5.1.

5.5.	Program: Zapewnić doprowadzenie wód rzeki Odry do II klasy czystości
Zaostrzone, wraz z wejściem do Unii Europejskiej wymagania w sferze ochrony środowiska, oraz potrzeby wynikające z programu zagospodarowania i wykorzystania rzeki Odry wymuszają podjęcie działań zmniejszających radykalnie poziom zanieczyszczeń wód Odry.
Zadania:
5.5.1.	Zmniejszyć ładunki zanieczyszczeń odprowadzanych do wód i gruntów z przedsiębiorstw, urządzeń komunalnych i pól uprawnych
Termin	- sukcesywnie
Realizacja programów	- 5.5.; 5.1.; 5.4.
5.5.2.	Zrealizować program budowy systemu kanalizacyjnego i oczyszczalni ścieków zgodnie z p. 5.1.1. i 5.1.2.
Termin	- lata 2001 – 2004
Realizacja programów	- 5.5.; 1.4.; 3.3.; 4.2.; 5.1.
5.5.3.	Zapewnić właściwą gospodarkę odpadami stałymi i stworzyć infrastrukturę recyklingu odpadów w powiecie
Termin	- lata 2000 – 2005
Realizacja programów	- 5.5; 4.2.; 5.1.
5.5.4.	Zapewnić ochronę jakościową wód rzeki Psiny, Troi, Rudy i Suminy, na obszarze powiatu raciborskiego i powiatów sąsiednich
Termin	- do roku 2006
Realizacja programów	- 5.5.; 4.2.; 5.1.
5.5.5.	Zapewnić skuteczną redukcję zanieczyszczeń wód granicznych Odry i Olzy, zgodnie z programem 5.3.
Termin	- sukcesywnie, do 2007 r.
Realizacja programów	- 5.5.; 4.2.; 4.4.; 5.1.; 5.3.
6.3.	Opis wybranych zadań realizacyjnych
6.3.1.	Realizacja zbiornika wodnego “Racibórz Dolny”
(program 4.4., str.143)
1.	W czerwcu 2000 r. rząd RP przyjął, a następnie skierował do laski marszałkowskiej “Program dla Odry – 2006”. Przewidywany do realizacji w okresie 15 lat (2001 – 2015) program przewiduje modernizację i rozbudowę systemu przeciwpowodziowego (szczególnie ochronę dużych skupisk ludności) oraz utworzenie nowoczesnego systemu monitorowania sytuacji hydrologicznej i ostrzegania przed zagrożeniem powodziowym na odcinku górnej i środkowej Odry. Ponadto program obejmuje m.in. ochronę czystości wód Odry (budowa 36 i dokończenie 83 oczyszczalni ścieków), utrzymanie żeglugi śródlądowej, wykorzystanie wody do produkcji energii elektrycznej. Łączny koszt realizacji program szacowany jest na około 7 658 mln zł (ceny roku 1998), w tym finansowany z budżetu państwa – 4 706 mln zł. W projekcie budżetu na rok 2001 przewiduje się 330 mln zł.

2.	Ważnym elementem “Program dla Odry – 2006” jest budowa zbiornika przecipowodziowego “Racibórz Dolny”.
Projektowany teren zbiornika mieści się w granicach powiatu raciborskiego i wodzisławskiego. Zajmuje powierzchnię 2626 ha z tego w granicach:
miasta Racibórz	- 612 ha, tj. 23,3 %
gminy Krzyżanowice	- 912 ha, tj. 34,7%
gminy Kornowac	- 37 ha, tj. 1,4 %
gminy Lubomia	- 1065 ha, tj. 40,6 %
Wykonane pierwotnie opracowania zakładały budowę zbiornika wielozadaniowego, który miał służyć ochronie przed powodzią, poprawie warunków żeglugowych na Odrze środkowej, zaopatrzeniu w wodę, rekreacji i turystyce oraz energetyce wodnej. Po powodzi z 1997 r. zrewidowano szereg przyjmowanych dawniej założeń, uznając, że główną funkcję zbiornika będzie ochrona p.powodziowa doliny Odry od Raciborza do Wrocławia.
Temu celowi podporządkowana jest opracowana w grudniu 1998 r. (Hydroprojekt Warszawa) koncepcja, która zakłada 3 etapy budowy zbiornika:
etap I	- realizowana budowa polderu Buków (o pojemności 30 mln m3) z terminem zakończenia w 2001 roku
etap II	- budowa w ciągu najbliższych 6 lat suchego zbiornika przeciw powodziowego “Racibórz Dolny”
etap III	- rozbudowa suchego zbiornika z przystosowaniem go do stałego piętrzenia wody, z zachowaniem funkcji p.powodziowej i podjęciem dodatkowych funkcji – rekreacyjno-wypoczynkowej, żeglugowej, energetycznej i innych. Realizacja tego etapu przewidywana po zakończeniu eksploatacji pokładów żwiru zalegających w czaszy zbiornika, przypuszczalnie za około 30 – 40 lat.
Przy obecnych założeniach funkcja zbiornika sprowadza się do redukcji fal powodziowych. Przy max. poziomie piętrzenia 195,20 m. (uzgodnionym ze stroną czeską) pojemność zbiornika, na obecnym poziomie eksploatacji kruszywa, wyniesie około 170 mln m3.
Ogólny koszt realizacji zbiornika (etap II) szacowany jest na około 522 mln zł (w cenach roku 1999).

3.	Proponuje się przyspieszenie realizacji III etapu zbiornika “Racibórz Dolny” poprzez kontynuowanie jego budowy.
Należałoby w tym celu:
a)	przyspieszyć i zintensyfikować eksploatację kopalin użytecznych, w czaszy zbiornika. Okazję po temu stwarza m.in. przewidywana budowa autostrady A-1 i A-4, których przebieg na obszarze województwa śląskiego umożliwia wykorzystanie masy kruszywa i glin do robót ziemnych i inżynieryjnych.
b)	pilnie opracować generalne studium eksploatacji złóż kopalin użytecznych w obrębie zbiornika , z uwzględnieniem skojarzenia eksploatacji z budową samego zbiornika i autostrad. Studium powinno stanowić podstawę do wypracowania polityki koncesyjnej w obszarze zbiornika i ogólnej koordynacji eksploatacji złóż.
c)	eksploatację kruszyw i zdejmowanie nadkładu wykonywać w sposób umożliwiający rozpoczęcie minimalnego piętrzenia użytkowego i utrzymanie minimalnego żelaznego zapasu wody na cele awaryjne.
d)	sukcesywnie umożliwiać zwiększanie piętrzenia użytkowego. Powiększać pojemność użytkową, dla osiągnięcia rozlicznych korzyści zbiornika wielofunkcyjnego.
	Po pełnym wyeksploatowaniu złóż kruszywa pojemność zbiornika wzrośnie do około 300 mln m3.
6.3.2.	Inwestycje przeciwpowodziowe na obszarze zlewni górnej Odry
(program 5.2., str. 149)
Niezależnie od konieczności budowy zbiornika “Racibórz” należy, dla ochrony przeciwpowodziowej obszarów nadodrzańskich, rozbudować i zmodernizować cały system ochrony tak, aby fale powodziowe mogły być przeprowadzane prze cały układ koryt, kanałów, polderów i zbiorników w sposób bezpieczny i kontrolowany.
Przebieg i skutki wielkiej powodzi 1997 roku wywołały wzmożone zainteresowanie Odrą, czego wynikiem jest podjęcie szeregu robót inwestycyjnych i modernizacyjnych w tym również na odcinku jej biegu przez powiat raciborski.
W latach 1997 – 2000 realizowano (głównie ze środków budżetowych, poprzez Śląski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych) następujące najważniejsze zadania inwestycyjne:
1.	modernizacja obwałowań miasta Raciborza – na odcinku 9,725 km, kosztem około 9,0 mln zł
2.	remont pompowni wałowych Ciechowice i Turze – kosztem około 1,0 mln zł
3.	przebudowa śluzy wałowej “Studzienna” w Raciborzu – kosztem około 2,8 mln zł
4.	remont wałów na rzece Sumina, - na odcinku 2,0 km, kosztem około 1,6 mlnzł
5.	regulacja rzeki Biała Woda, - na odcinku 4,8 km, kosztem około 1,2 mln zł.

Równocześnie i zgodnie z ogólną koncepcją zagospodarowania Odry, zawartą w programie “Odra – 2006” podjęto decyzje inwestycyjne o budowie w latach 2000 – 2005 nowych obwałowań i innych obiektów, w tym m.in.:
1.	budowa i rekonstrukcja obwałowań miasta Raciborza, - na odcinku 3,090 km, kosztem około 4,0 mln zł
2.	budowa obwałowań lewobrzeżnej Odry, na odcinku Miedonia – Lasaki, długości 4,170 km, kosztem około 8,0 mln zł (zadania 1 i 2)
3.	budowa obwałowań wsi Turze – na odcinku 0,600 km, kosztem około 1,3 mln zł
4.	budowa obwałowań prawobrzeżnej Odry, na odcinku Turze – Kuźnia Raciborska, długości 2,00 km, kosztem około 4,5 mln zł
5.	budowa suchego zbiornika (polder) “Kuźnia Raciborska”, o pojemności około 3,0 mln m3
6.	budowa suchego zbiornika (polder) “Krzanowice” na rzece Biała Woda, o powierzchni około 4,30 ha.
Ze środków własnych gmin samorządowych rozważana jest możliwość realizacji do 2010 roku inwestycji:
1.	budowy zbiornika suchego (polder) we wsi Pawłów, gmina Pietrowice Wielkie
2.	budowa jazu na Odrze, w Raciborzu.
Dalszy program działań inwestycyjnych uzależniony będzie od decyzji w sprawie przedłużenia żeglownej drogi wodnej z Koźla do Ostrawy i ewentualnie budowy kanału Odra – Dunaj.
6.3.3.	Przystosowanie rz. Odry do celów żeglugi śródlądowej jako części przyszłego kanału Odra – Dunaj
(zadanie 2.5.5., str. 130)
Utrzymanie i rozwój funkcji transportowych Odry wchodzi w zakres “Programu dla Odry – 2006” oraz założeń budowy zbiornika “Racibórz”.
Aktywizacja transportowa Odry, od dawna postulowana przez gremia fachowe w Polsce, znajduje obecnie ważnego partnera po stronie czeskiej. Już w 1996 r. rząd czeski przyjął “Program rozwoju dróg wodnych i portów w Republice Czeskiej”. Powołano dyrekcję dróg wodnych, odpowiedzialną m.in. za przygotowanie koncepcji projektów kanałów żeglownych, portów i dróg wodnych oraz wykup terenów pod ich realizację. Na Międzynarodowej konferencji “Odra 99” w Ostrawie prezentowano projekty kanałów żeglownych z Ostrawy do granicy z Polską oraz portu w Ostrawie i terminalu kontenerowego przystosowanego do obsługi barek w Bohuminie.
Zakres inwestycji po stronie polskiej obejmuje przygotowanie Odry do żeglugi na odcinku długości 51 km, od portu Koźle do Bohumina. Różnica poziomów wody na tym odcinku wynosi tylko 15 m. i wymaga budowy 4 stopni wodnych, zlokalizowanych w rejonie wsi Kopytov (R.Č.), między dolną, a górną częścią zbiornika Racibórz, przed wlotem do Kanału Ulgi w Raciborzu i w rejonie Kędzierzyna-Koźla. Wykorzystanie toru wodnego wiodącego przez polder “Buków” i projektowany zbiornik “Racibórz Dolny” ogranicza znacznie potrzebę budowy nowego kanału żeglownego. Zbiornik Racibórz znajduje się na trasie rozważanej wspólnie z Republiką Czeską drogi wodnej Koźle-Ostrava, będącej w przyszłości fragmentem kanału Odra-Dunaj, zaliczanym do IV klasy międzynarodowej. Trasa kanału przechodziłaby do czeskiego jazu w Kopytovie, około 15 – kilometrowym odcinkiem przez zbiornik Racibórz, a dalej prawym brzegiem Odry, dochodząc do Kanału Gliwickiego. Realizacja odcinka kanału przez zbiornik wymagałaby wybudowania śluzy żeglugowej w zaporze głównej zbiornika. Na pozostałym odcinku istniejące koryta Odry i Kanału Ulgi zostałyby pogłębione, co oznacza znaczne zmniejszenie zakresu robót, który okazuje się niewielki, jak na przedsięwzięcie o międzynarodowym znaczeniu.
Projektem połączenia Odra – Dunaj zainteresowanie zgłasza Słowacja. Rozważana jest koncepcja wykorzystania doliny Olzy i połączenia z Dunajem poprzez rzekę Wag, z portem przeładunkowym z Żylinie.
Rozbudowany i zmodernizowany system transportu wodnego południowej i zachodniej Polski może stać się ważnym elementem integrującym kraj z zachodnią i południową Europą. W realizacji koncepcji wydaje się możliwa znaczna pomoc finansowa, ze środków preakcesyjnych Unii Europejskiej (np. program ISPA), a później z funduszy strukturalnych, planowanych dla Polski, Czech i ewentualnie Słowacji.
6.3.4.	Realizacja zbiorowego programu kanalizacji sanitarnej i oczyszczania ścieków gmin powiatu raciborskiego
(zadanie 5.1.1., str. 147)
1.	“Program kanalizacji sanitarnej gmin dorzecza górnej Odry z odprowadzeniem ścieków do istniejącej oczyszczalni w Raciborzu” opracowany w 1999 roku przez Biuro Projektów Wodnych Melioracji PROMEL sp. z.o.o. w Opolu obejmuje obszar 10 gmin powiatu raciborskiego i wodzisławskiego: Racibórz, Kuźnia Raciborska, Kornowac, Krzanowice, Nędza, Pietrowice Wielkie, Rudnik oraz Lubomia, Lyski i Gorzyce.
2.	Program opracowano w wyniku porozumienia wymienionych gmin w sprawie prowadzenia wspólnej inwestycji kanalizacji sanitarnej i oczyszczania ścieków bytowo-gospodarczych.
3.	Zasięg przestrzenny opracowania obejmuje:
w Raciborzu	- dzielnice: Brzezie, Markowice, Miedonia, Studzienna i Sudoł
w gminie Lyski	- wsie: Bogunice, Adamowice, Raszczyce i Żytnia
w gminie Gorzyce	- wsie: Bluszczów i Rogów
w pozostałych przypadkach – całe gminy.
4.	Obecnie ścieki bytowo-gospodarcze odprowadzane są i oczyszczane w sposób następujący:
Miasto Racibórz
Z części objętej zasięgiem kanalizacji sanitarnej rozdzielczej ścieki odprowadzane są do nowej oczyszczalni. Z części objętej kanalizacją ogólnospławną ścieki bytowo-gospodarcze w okresie bezdeszczowym odprowadzane są do oczyszczalni, a w okresie deszczowym – częściowo do oczyszczalni oraz częściowo poprzez przelewy, do rzeki Odry.
Gminy
W miejscowościach gdzie występuje fragmentarycznie kanalizacja ogólnospławna ścieki odprowadzane są bezpośrednio do rzek i rowów. W miejscowościach pozostałych ścieki gromadzone są w zbiornikach jedno- lub wielokomorowych, z odprowadzeniem ścieków do rowów melioracyjnych.
Taki stan powoduje systematyczne zanieczyszczanie wód powierzchniowych, podziemnych oraz gleby, co ewidentnie wpływa na degradację środowiska naturalnego (poza częścią m. Racibórz). Zorganizowany system odprowadzania i oczyszczania ścieków bytowo-gospodarczych przyczyni się do poprawy czystości wód powierzchniowych rz. Odry i jej dopływów oraz zbiornika “Racibórz”. Zahamowany zostanie proces zanieczyszczenia gleby, wód podskórnych oraz wgłębnych. Stworzone zostaną warunki dla rozwoju funkcji turystyczno-rekreacyjnych i agroturystyki we wsiach objętych programem kanalizacji.
5.	Powierzchnia zlewni objętej programem kanalizacji wynosi 475 km2.
6.	Ilość mieszkańców objętych programem – stan istniejący: 68 566 osób, stan projektowany (2030 r.): 96516 osób
7.	Ilość ścieków z kanalizowanej zlewni – stan istniejący: 7450 m3/d, stan projektowany (2030): 15 898 m3/d
8.	W miastach i wszystkich gminach objętych opracowaniem istnieje zorganizowany system zaopatrzenia w wodę.
9.	Ścieki odprowadzone będą do istniejącej oczyszczalni ścieków w Raciborzu. Oczyszczalnia oddana do użytku w 1997 r. posiada przepustowość 24 000 m3/d, z możliwością rozbudowy do 35 000 m3/d.
Oczyszczalnia posiada rezerwę przepustowości około 10 000 m3/d, a po wykonaniu kanalizacji rozdzielonej – około 16 000 m3/d. Istnieje możliwość przejęcia całości ścieków z obszaru objętego programem skanalizowania 10 gmin w I etapie realizacji. Docelowo wymagana będzie rozbudowa istniejącej oczyszczalni ścieków.
10.	W programie przyjęto wykonanie:
•	we wsiach kanalizacji sanitarnej rozdzielczej, grawitacyjnej w połączeniu z kanalizacją ciśnieniową
•	na terenie m. Raciborza docelowej kanalizacji grawitacyjnej, połączonej z elementami kanalizacji ciśnieniowej (pompownie, rurociągi tłoczne) z eliminacją kanalizacji ogólnospławnej
•	inwestycji wspólnych gmin odprowadzających ścieki wspólnymi odcinkami tranzytowymi.
11.	Ogólny koszt realizacji programu (liczony w cenach 1999 r.) szacowany jest na około 500,7 mln zł, z tego przypada na:
miasto Racibórz	78 090 tys. zł
miasto i gm. Kuźnia R.	67 867 tys. zł
gmina Kornowac	51 166 tys. zł
gmina Krzanowice	39 883 tys. zł
gmina Nędza	50 762 tys. zł
gmina Pietrowice W.	58 409 tys. zł
gmina Rudnik	51 660 tys. zł
Razem powiat raciborski	397 837 tys. zł

gmina Gorzyce	21 802 tys. zł
gmina Lubomia	53 147 tys. zł
gmina Lyski	27 884 tys. zł
Ogółem koszty	500 670 tys. zł
12.	Ze względów technicznych inwestycję realizować można w następujących niezależnych częściach:
a)	część gminy Rudnik z dzielnicą Miedonia jako dopływ do kanału KS-6
b)	płn. część gminy Rudnik, gmina Kuźnia Raciborska, część gminy Nędza z niezależnym rurociągiem tłocznym “K” do oczyszczalni w Raciborzu.
c)	Gmina Pietrowice W. jako dopływ kanału KS-7 łącznie z dzielnicą Sudoł
d)	Gmina Krzanowice jako dopływ kanału KS-7
e)	Część gminy Lyski i Nędza z dzielnicą Markowice jako dopływ do pompowni P-7
f)	Gmina Lubomia z częścią gminy Gorzyce i Kornowac wraz z dzielnicą Brzezie do pompowni P-7
g)	Kanały łączące pompownię P-7 z oczyszczalnią w Raciborzu
Realizacja inwestycji w poszczególnych gminach powinna być zsynchronizowana z realizacją inwestycji kanalizacyjnych na obszarze miasta Raciborza.
13.	Przedstawiony wyżej program skanalizowania gmin powiatu raciborskiego stanowi pierwszą, wstępną fazę koncepcyjną prac, z wykorzystaniem istniejących koncepcji technicznych gmin, które je posiadały. Następnym etapem powinno być opracowanie koncepcji technicznych dla gmin, które ich nie posiadają, aktualizacji koncepcji dla m. Raciborza oraz zbiorczej koncepcji technicznej i projektów realizacyjnych dla całej zlewni oczyszczalni w Raciborzu.
14.	Ze względu na skalę kosztów, często przekraczających możliwości finansowe poszczególnych gmin istnieje potrzeba pozyskania środków wspierających zagranicznych (program ISPA lub SAPARD) oraz krajowych, np. wojew. i krajowego Funduszu Ochrony Środowiska. Zaktywizować należy Stowarzyszenie Gmin Dorzecza Górnej Odry lub powołać specjalny związek gmin zainteresowanych realizacją programu, w celu prowadzenia inwestycji.
6.3.5.	Powołanie w Raciborzu państwowej wyższej szkoły zawodowej
(zadanie 1.1.4., str. 113)
1.	Wniosek o powołanie państwowej wyższej szkoły zawodowej w Raciborzu, z dnia 1 marca 1999 r. władze samorządowe powiatu raciborskiego skierowały do Ministra Edukacji Narodowej.
Wniosek oparty jest o wcześniejsze uchwały intencyjne Rady Powiatu, Rady Miasta Raciborza i wszystkich gmin powiatu raciborskiego. Intencja powołania wyższej uczelni w Raciborzu uzyskała poparcie ze strony przewodniczących rad gmin powiatu rybnickiego, wodzisławskiego, głubczyckiego i kędzierzyńsko-kozielskiego. Do wniosku załączono projekt statutu przyszłej uczelni, koncepcję kształcenia i sylwetkę absolwenta poszczególnych specjalności, programy nauczania przedmiotów i inne dokumenty. Pozyskano zgodę samodzielnych i pomocniczych pracowników naukowych na podjęcie pracy w nowej uczelni.
2.	Uzasadnienie powołania wyższej szkoły zawodowej w Raciborzu wynika z szeregu istotnych przesłanek
•	niski poziom nasycenia powiatu raciborskiego i powiatów sąsiednich kadrami z wyższym wykształceniem, będący m.in. konsekwencją braku możliwości kształcenia na miejscu.
•	tradycje i osiągnięcia Raciborza jak ośrodka kształcenia w zakresie kultury fizycznej i sportu, spójne z przewidywanym intensywnym rozwojem funkcji rekreacyjno-turystycznych i agroturystyki w powiecie raciborskim
•	istniejąca bogata infrastruktura materialna (lokalowa) możliwa do przejęcia na potrzeby uczelni, w postaci obiektów dotychczasowych kolegiów nauczycielskich.
•	duże możliwości kadrowe, wynikające z zamieszkiwania w Raciborzu i powiecie pracowników naukowych uniwersytetów: Śląskiego, Opolskiego i Wrocławskiego oraz Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach, gotowych podjąć pracę w raciborskiej uczelni.
•	istniejąca baza rekrutacyjna przyszłych studentów.
•	możliwości zatrudnienia absolwentów na lokalnych rynkach pracy powiatu raciborskiego i powiatów sąsiednich.
3.	Oferowana do dyspozycji przyszłej uczelni baza lokalowa obiektów obecnych Kolegiów Nauczycielskich jest bogata i obejmuje:
•	Budynek dydaktyczny “A”, o powierzchni 3950 m2 (28 sal wykładowych, 22 gabinety pracowników dydaktycznych, biblioteka naukowa – 60 tys. vol. i inne)
•	Budynek dydaktyczny “B”, o powierzchni 1800 m2 (12 sal dydaktycznych, 3 duże sale wykładowe, 6 gabinetów, filia Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu – 45 tys. vol. biblioteka językowa – 10 tys. vol., pracownia komputerowa)
•	kryta pływalnia (20 x 12 m lustra wody) z zapleczem i widownią na 150 miejsc
•	2 sale gimnastyczne (20 x 10 m każda), zapleczem
•	Stadion sportowy (19 370 m2) z boiskami piłki nożnej, ręcznej, siatkowej, koszykowej, bieżnią (400 m) i widownią
•	Aula na 250 miejsc, z zapleczem i pomieszczeniami pomocniczymi
•	Dom studenta na 380 miejsc + 8 pokoi gościnnych + 3 mieszkania służbowe
4.	Przewiduje się kształcenie w trybie dziennym i zaocznym na kierunku nauczycielskim w specjalnościach
a)	wychowanie fizyczne i zdrowotne
b)	pedagogika resocjalizacyjna z wychowaniem fizycznym
–	wychowanie fizyczne z surdopedagogiką
–	wychowanie fizyczne z oligofrenopedagogiką
c)	wychowanie plastyczne z grafiką użytkową
5.	Zakładany nabór na I rok studiów dziennych:
100 osób na wychowanie fizyczne i zdrowotne
50 osób na pedagogikę resocjalizacyjną z wychowaniem fizycznym
25 osób na wychowanie plastyczne z grafiką użytkową
175 osób łącznie
6.	W celu przyspieszenia pomyślnej opinii Ministra Edukacji Narodowej i decyzji Rady Ministrów w sprawie powołania wyższej szkoły zawodowej w Raciborzu należałoby zintensyfikować działania interwencyjne i promocyjne, jak np.:
•	powołać Honorowy Komitet Założycielski, z udziałem prominentnych przedstawicieli środowisk naukowych, władz państwowych i samorządowych, organizacji politycznych, społecznych, kościelnych i innych, który wywierałby społeczną presję na rzecz powołania uczelni w Raciborzu (zarówno we władzach wojewódzkich jak i centralnych).
•	uzyskać pozytywne opinie senatów zaprzyjaźnionych uczelni, zwłaszcza prowadzących studia w zakresie wychowania fizycznego i pedagogiki specjalnej, np. Uniwersytetów Śląskiego i Opolskiego, AWF – Katowice, Politechniki Opolskiej i innych.
•	pozyskać przychylność posłów i senatorów śląskich dla projektu i egzekwować od nich działania na rzecz powołania wyższej uczelni w Raciborzu.
6.3.6.	Prognoza rozwoju ludności i zasobów pracy powiatu raciborskiego do 2010 roku
(zadanie 1.1.1., str. 113, zadanie 1.2.1., str. 114)
1.	Prognoza demograficzna (GUS) przewiduje, iż ludność powiatu pomiędzy rokiem 2000 (120,3 tys.), a 2010 (118,8 tys.) po uwzględnieniu migracji charakteryzuje się spadkiem o 1,2%.
2.	Rozwój ludności (lub upadek) w układzie miast i gmin w latach 2001 – 2010 będzie dodatni w mieście Racibórz (+ 600 osób) i Kuźni Raciborskiej (+100). W gminach nastąpi w badanych latach spadek ludności o 4,4%
(-200 osób). Najwyższy spadek przewiduje się w gminie Krzyżanowice (-400 osób) i Pietrowice Wielkie (-400 osób). W gminach Kornowac, Krzanowice, Nędza i Rudnik – spadek o 300 osób w każdej z gmin.
Na zmiany w stanie rozmieszczenia ludności mają wpływ urodzenia, zgony i ruchy migracyjne. Głównym czynnikiem zarysowującego się kryzysu demograficznego jest gwałtowny spadek urodzeń i ujemne migracje zagraniczne.
3.	W latach 2001 – 2010 nastąpią w powiecie istotne dla strategii rozwoju powiatu zmiany w strukturze demograficznej (wieku) ludności. Będą one charakteryzować się spadkiem udziału młodzieży w wieku 0 – 17 lat z 23,4% do 17,9%. Zmiany te odegrają istotną rolę w problematyce rozwoju szkolnictwa podstawowego i średniego. Nastąpi bezwzględny spadek w tej grupie wieku z 28,1 tys. osób do 21,3 tys. osób.
4.	W badanym okresie nastąpi bardzo wysoki przyrost ludności w wieku produkcyjnym (18 – 59/64 lat). Wzrost w tej grupie ludności wyniesie ogółem 2920 osób, w tym w miastach 1660, na wsi 1260. Zapewnienie pracy dla przyrostu demograficznego zasobów pracy jest głównym celem strategii rozwoju powiatu. Przyrost ten będzie nierównomierny w poszczególnych obszarach powiatu. Najwyższy przyrost zasobów pracy wystąpi w mieście Raciborzu (o 1490 osób), gminie Krzyżanowice (o 372 osób), gminie Kuźnia Raciborska (o 232 osób), gminie Nędza (o 210 osób), mieście Kuźnia Raciborska (o 170 osób). Niski przyrost wystąpi w gminach Kornowac (o 59 osób) i Rudnik (o 81 osób).
Równocześnie nastąpi w latach 2001 – 2010 wzrost udziału ludności w wieku produkcyjnym z 62,3% do 65,6%. Nastąpi więc spadek obciążeń ludności produkcyjnej młodzieżą do lat 17.
5.	Cały obszar powiatu raciborskiego będzie charakteryzował się poważnym procesem starzenia się ludności. Udział ludności w wieku poprodukcyjnym (60/65 i więcej) zwiększy się z 14,3% do 16,5%, w tym na wsi z 15,8% do 16,3%. W liczbach bezwzględnych z 17,2 tys. do 19,6 tys., czyli o 2,4 tys. osób.
6.	Syntetyczne zmiany w poszczególnych grupach ludności w latach 2001 – 2010 przedstawiają tabele nr 12 i 22.
Prognoza wskazuje, iż zmiany demograficzne do 2010 roku będą w dalszym ciągu charakteryzowały się wyżami i niżami demograficznymi. Są to zmiany skomplikowane, lecz niezbędne do uwzględnienia w procesie, realizacji strategii rozwoju powiatu. Szczegółowa analiza zmienności struktur demograficznych pozwala na racjonalizację lokalnej polityki społecznej.
Dla polityki edukacyjnej ma istotne znaczenie spadek młodzieży w wieku 7 – 12 lat (o 3100 osób), w wieku gimnazjalnym (13 – 15 lat o 2500 osób), i w wieku 16 – 18 lat (o 2430 osób).
Niż demograficzny jest wielką szansą podniesienia jakości kształcenia i możliwości ochrony zdrowotnej. Powrót lekarza i pielęgniarek do szkół należy uznać za ważny element polityki społecznej.
7.	Do najważniejszych problemów demograficznych powiatu do 2010 roku należy zaliczyć: spadek urodzeń, spadek przyrostu naturalnego, dezaktywizację zawodową ludności, wysoki przyrost zasobów pracy i wysokie bezrobocie, proces polaryzacji rodzin (ubóstwo), migracje zagraniczne do RFN. Zatrudnienie młodzieży sięgającej po pracę (19,8 tys. osób do 2010 r.) wymaga prozatrudnieniowej polityki rynku pracy i sprawnej polityki edukacyjnej.
Tabela 12.	Prognoza ludności powiatu raciborskiego
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	121000	120600	120300	119100	118800	
0-2	3471	3356	3229	3361	3992	
3-6	5335	5078	4941	4313	4657	
7-12	10742	10150	9594	7318	6487	
13-15	6464	6301	5972	4600	3469	
16-18	6191	6341	6496	5362	4064	
19-24	11391	11527	11622	12217	10194	
0-17	30263	29226	28114	23118	21290	
18-44	50193	50009	49844	49240	47852	
45-59 / 64	24173	24572	25096	28462	30009	
18-59 / 64	74366	74581	74940	77702	77861	
60+ / 65+	16371	16793	17246	18280	19649	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 13.	Prognoza ludności miasta Raciborza
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	64300	64200	64400	64700	65000	
0-2	1736	1733	1674	1747	2210	
3-6	2701	2568	2512	2264	2470	
7-12	5466	5136	4894	3817	3445	
13-15	3408	3274	3091	2394	1820	
16-18	3344	3403	3478	2782	2145	
19-24	6430	6484	6569	6794	5525	
0-17	15625	15023	14490	12034	11310	
18-44	26942	26836	26790	26592	26130	
45-59 / 64	13760	14124	14555	16563	16705	
18-59 / 64	40702	40960	41345	43155	42835	
60+ / 65+	7973	8217	8565	9511	10855	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 14.	Prognoza ludności miasta Kuźnia Raciborska
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	6100	6100	6100	6100	6200	
0-2	165	165	159	165	211	
3-6	256	244	238	214	236	
7-12	519	488	464	360	329	
13-15	323	311	293	226	174	
16-18	317	323	329	262	205	
19-24	610	616	622	640	527	
0-17	1482	1427	1373	1135	1079	
18-44	2556	2550	2538	2507	2492	
45-59 / 64	1305	1342	1378	1562	1594	
18-59 / 64	3861	3892	3916	4069	4086	
60+ / 65+	757	781	811	896	1035	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 15.	Prognoza ludności gminy Kuźnia Raciborska
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	6700	6700	6700	6600	6500	
0-2	208	194	188	198	215	
3-6	315	302	295	251	267	
7-12	630	603	570	429	370	
13-15	362	362	348	271	202	
16-18	335	348	362	317	234	
19-24	576	590	596	653	566	
0-17	1742	1702	1648	1360	1215	
18-44	2740	2747	2760	2752	2626	
45-59 / 64	1206	1213	1233	1412	1599	
18-59 / 64	3946	3960	3993	4164	4225	
60+ / 65+	1012	1038	1059	1076	1060	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 16.	Prognoza ludności gminy Kornowac
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	4700	4700	4700	4500	4400	
0-2	146	136	132	135	145	
3-6	221	212	207	171	180	
7-12	442	423	400	293	251	
13-15	254	254	244	185	136	
16-18	235	244	254	216	158	
19-24	404	414	418	446	383	
0-17	1222	1194	1156	927	823	
18-44	1922	1927	1936	1877	1778	
45-59 / 64	846	851	865	963	1082	
18-59 / 64	2768	2778	2801	2840	2860	
60+ / 65+	710	728	743	733	717	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 17.	Prognoza ludności gminy Krzanowice
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	6600	6600	6600	6400	6300	
0-2	205	191	185	192	208	
3-6	310	297	290	243	258	
7-12	620	594	561	416	359	
13-15	356	356	343	262	195	
16-18	330	343	356	307	227	
19-24	568	581	587	634	548	
0-17	1716	1676	1624	1318	1178	
18-44	2699	2706	2719	2669	2545	
45-59 / 64	1188	1195	1214	1370	1550	
18-59 / 64	3887	3901	3934	4039	4095	
60+ / 65+	997	1023	1043	1043	1027	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 18.	Prognoza ludności gminy Krzyżanowice
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	12000	11900	11700	11400	11300	
0-2	372	345	328	342	373	
3-6	564	536	515	433	463	
7-12	1128	1071	995	741	644	
13-15	648	643	608	467	350	
16-18	600	619	632	547	407	
19-24	1032	1047	1041	1129	983	
0-17	3120	3023	2878	2348	2113	
18-44	4908	4879	4820	4754	4565	
45-59 / 64	2160	2154	2153	2440	2780	
18-59 / 64	7068	7033	6973	7194	7345	
60+ / 65+	1812	1844	1849	1858	1842	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 19.	Prognoza ludności gminy Nędza
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	7500	7500	7500	7300	7200	
0-2	233	218	210	219	238	
3-6	352	338	330	277	295	
7-12	705	675	638	475	410	
13-15	405	405	390	299	223	
16-18	375	390	405	350	259	
19-24	645	660	667	723	626	
0-17	1950	1905	1845	1504	1346	
18-44	3068	3075	3090	3044	2909	
45-59 / 64	1350	1358	1380	1562	1771	
18-59 / 64	4418	4433	4470	4606	4680	
60+ / 65+	1132	1162	1185	1190	1174	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 20.	Prognoza ludności Pietrowice Wielkie
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	7700	7600	7500	7200	7100	
0-2	239	220	210	216	234	
3-6	362	342	330	274	291	
7-12	724	684	638	468	405	
13-15	416	410	390	295	220	
16-18	385	395	405	346	256	
19-24	662	669	668	713	618	
0-17	2002	1930	1845	1483	1328	
18-44	3149	3116	3090	3002	2868	
45-59 / 64	1386	1376	1380	1541	1747	
18-59 / 64	4535	4492	4470	4543	4615	
60+ / 65+	1163	1178	1185	1174	1157	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 21.	Prognoza ludności gminy Rudnik
Wiek	1998*	1999	2000	2005	2010	
Ogółem	5400	5300	5100	4900	4800	
0-2	167	154	143	147	158	
3-6	254	239	224	186	197	
7-12	508	477	434	319	274	
13-15	292	286	265	201	149	
16-18	270	276	275	235	173	
19-24	464	466	454	485	418	
0-17	1404	1346	1255	1009	898	
18-44	2209	2173	2101	2043	1939	
45-59 / 64	972	959	938	1049	1181	
18-59 / 64	3181	3132	3039	3092	3120	
60+ / 65+	815	822	806	799	782	
*	Dane rzeczywiste
Źródło: Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000 – obliczenia własne
Tabela 22.	Przyrost (spadek) liczby ludności powiatu raciborskiego w latach 2001-2010
Wiek	W tym:	
	Ogółem	Miasta	Gminy	
	Osób	%	Osób	%	Osób	%	
Ogółem	-1500	98,8	+700	101,0	-2200	95,6	
0-2	+763	123,6	+588	132,1	+175	112,5	
3-6	-284	94,3	-44	98,4	-240	89,0	
7-12	-3107	67,6	-1584	70,4	-1523	64,0	
13-15	-2503	58,1	-1390	58,9	-1113	57,0	
16-18	-2432	62,6	-1457	61,7	-975	63,7	
19-24	-1428	87,7	-1139	84,2	-289	93,5	
0-17	-6824	75,7	-3474	78,1	-3350	72,7	
18-44	-1992	96,0	-706	97,6	-1286	93,7	
45-59 / 64	+4913	119,6	+2366	114,8	+2547	127,8	
18-59 / 64	+2921	103,9	+1660	103,7	+1261	104,2	
60+ / 65+	+2403	113,9	+2514	126,8	-111	98,6	
Źródło: Obliczenia własne na podstawie Prognozy ludności Polski według województw na lata 1999-2030, GUS, Warszawa 2000
6.3.7.	Pozyskiwanie zewnętrznych środków finansowych na realizację programów i zadań strategii
(program 3.5., str. 136)
Reforma terytorialnej organizacji państwa oraz ustanowienie samorządu na szczeblu wojewódzkim i powiatowym, przy równoczesnym pogłębianiu się procesów integracji Polski z Unią Europejską i zbliżanie się terminu przyjęcia Polski do tego ugrupowania – tworzą warunki i konieczność przeznaczania na rozwój regionalny (szerzej – przestrzenny) znacznie więcej środków niż dotychczas. Środki te rosnąć powinny stopniowo, proporcjonalnie do możliwości budżetu państwa i pomocy zagranicznej.
Zwiększenie puli środków przeznaczonych na politykę regionalną odbywać się będzie w następstwie kilku czynników:
1.	wyraźnego zwiększenia środków przeznaczonych na politykę regionalną w ramach funduszy pomocowych UE.
2.	przesunięcia części wydatków budżetowych z programów sektorowych na programy rozwoju regionalnego, co jest konieczne, aby zapewnić wymagane współfinansowanie programów UE ze strony budżetu państwa.
3.	stopniowego zwiększania udziału samorządu terytorialnego w strukturze dochodów i wydatków publicznych.

Istnieje zatem istotna zależność wysokości środków przeznaczanych na realizację polityki regionalnej od skali środków uzyskiwanych od Unii Europejskiej w ramach – początkowo tzw. funduszy przedakcesyjnych, a następnie (po przyjęciu do UE) – funduszy strukturalnych. Przewiduje się, że skala transferu środków z budżetu UE przeznaczonych na politykę zmian strukturalnych po wstąpieniu Polski do UE wzrośnie skokowo. Zakłada się wówczas uzyskanie szerszych możliwości finansowania zadań polityki rozwoju regionalnego. Do 25% środków przeznaczonych na realizację Narodowego Planu Rozwoju ma być uruchamianych w systemie polityki rozwoju regionalnego (obecnie około 2% wydatków budżetu państwa).
Zwiększą się jednocześnie znacznie możliwości finansowania rozwoju regionów (obszarów) ze środków własnych samorządów terytorialnych województw, powiatów i gmin.
A. Środki pomocowe Unii Europejskiej
W okresie przejściowym istnieje możliwość korzystania z trzech podstawowych funduszy przeakcesyjnych Unii Europejskiej:
a)	Fundusz SAPARD – przeznaczony na poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej na wsi i tworzenia nowych miejsc pracy. Limit na 2000r. – 168 mln. EUR
b)	Fundusz ISPA – przeznaczony na wspomaganie dużych programów z zakresu rozwoju infrastruktury transportu i ochrony środowiska. Limit na r. 2000 około 312 – 370 mln. EUR
c)	Fundusz PHARE – przeznaczony na rozwój pozostałych sektorów infrastruktury. Limit na 2000 rok – 400 mln. EUR.

Z funduszu SAPARD Polska otrzymywać będzie darowizny w wysokości 168 mln euro rocznie. Przewidywane są 4 kierunki działania, a mianowicie:
1.	Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych
2.	Inwestycje w gospodarstwach rolnych
3.	Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich
4.	Zróżnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich.
Dla realizacji Strategii rozwoju powiatu raciborskiego szczególne znaczenie może mieć wsparcie na realizację zadań, mieszczących się w ramach działania 3 i 4 określonych w “Programie Operacyjnym SAPARD”, odrębnie  dla każdego tzw. “schematu”.
W ramach “Działania 3” na szczególną uwagę zasługują:

Schemat 3.1. – Zaopatrzenie gospodarstw wiejskich w wodę wraz z uzdatnianiem.
•	Dotacje przyznawane będą na inwestycje z zakresu zaopatrzenia w wodę wraz z uzdatnianiem i kosztami przygotowania dokumentacji.
•	Zakres pomocy – do 200 tys. EUR na inwestycję, a dla związków międzygminnych: ilość gmin x 200 tys. EUR.
•	Beneficjenci pomocy – gminy i związki międzygminne.

Schemat 3.2. – Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków komunalnych i opadowych.
•	Dotacje przyznawane na inwestycje związane z budową systemów kanalizacyjnych, wraz z dokumentacją
•	Zakres pomocy – do 400 tys. EUR na inwestycje lub dla związków międzygminnych: ilość gmin x 400 tys. EUR.
•	Beneficjenci pomocy – jak w schemacie 3.1.
•	Kryteria wyboru projektu (występujące w powiecie raciborskim):
–	duże korzyści skali (wielu odbiorców, realizowane przez związek międzygminny)
–	zlokalizowane w gminach, na których terenie znajdują się obszary chronione (Kuźnia Raciborska, Nędza)
–	udział planowanych inwestycji w uatrakcyjnieniu obszaru objętego projektem (dla rozwoju turystyki, przedsiębiorczości itp.)

Schemat 3.3. – Gospodarka odpadami stałymi
•	Dotacje przyznawane będą na inwestycje w ramach zagospodarowania odpadów stałych w tym:
–	budowa, modernizacja lub rekultywacja składowisk odpadów stałych
–	budowa lub modernizacja specjalnych miejsc utylizacji opakowań i nie zużytych środków ochrony roślin
•	Zakres pomocy – do 300 tys. EUR na inwestycję; dla związków międzygminnych: ilość gmin x 300 tys. EUR
•	Beneficjenci pomocy – jak w schemacie 3.1.
•	Kryteria wyboru (dotyczące powiatu raciborskiego):
–	niski koszt na potencjalnego użytkownika końcowego
–	duże korzyści skali (realizacja przez związki gmin)
–	realizowane w gminach na których są obszary chronione
–	wpływ na uatrakcyjnienie obszarów (rozwój turystyki)
–	wysoki poziom bezrobocia i emigracji zarobkowej.

Schemat 3.4. Drogi gminne i powiatowe na obszarach wiejskich
•	Dotacje na inwestycje związane z modernizacją, budową dróg gminnych i powiatowych na obszarach wiejskich, w tym dróg dojazdowych do gruntów rolnych. Dotacją objęte odcinki drogi nie krótsze od 500 m, której szerokość jezdni nie będzie większa niż 6 m
•	Zakres pomocy – do 100 tys. EUR na inwestycję
•	Beneficjenci pomocy – gminy, powiaty
•	Kryteria wyboru:
–	wysoki udział środków gminy w finansowaniu inwestycji
–	duży wpływ na rozwój gospod. i tworzenie miejsc pracy
–	wskaźnik bezrobocia i możliwych migracji
–	wpływ na uatrakcyjnienie terenów (dla turystyki)

Schemat 3.5. – Zaopatrzenie w energię
•	Dotacje na inwestycje z zakresu zaopatrzenia w energię:
–	budowa i modernizacja sieci energetycznej (reelektryfikacja)
–	wykorzystanie odnawialnych źródeł energii (wody, wiatru, biomasy itp.)
•	Zakres pomocy – do 100 tys. EUR na inwestycję, dla związków międzygminnych: ilość gmin x 100 tys. EUR
•	Beneficjenci – gminy i związki międzygminne
•	Kryteria wyboru preferujące projekt:
–	duży wpływ na rozwój gospod. i przyrost miejsc pracy
–	wysoki stopień samofinansowania przez gminy
–	wysokie bezrobocie i możliwość emigracji
–	wpływ inwestycji na uatrakcyjnienie obszaru
–	gminy o deficycie energii lub spadku mocy
Uwarunkowania wspólne dla wszystkich schematów (projektów):
Poziom pomocy:
–	do 50% zakwalifikowanych kosztów inwestycji, z możliwością wzrostu dotacji do 75% zgodnie z obowiązującym polskim prawem
Warunki pomocy:
–	dokumentacja techniczna wraz z pozwoleniami wymaganymi przez polskie prawo oraz wyceną wskaźnikową projektu
–	wielkość inwestycji dostosowana do bieżących potrzeb z zabezpieczeniem możliwości rozbudowy
–	zgodność proponowanego projektu z wojewódzką strategią rozwoju
–	wykazanie możliwości finansowania kosztów eksploatacyjnych po zakończeniu inwestycji.

W ramach “Działania 4 – Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich” istotne w warunkach powiatu raciborskiego wydają się następujące projekty (schematy):

Schemat 4.1.1. – Zapewnienie źródeł dodatkowego trwałego dochodu dla gospodarstw wiejskich
•	Dotację przeznacza się na dofinansowanie w zakresie:
a)	przetwórstwo artykułów spożywczych w gospodarstwie rolnym
b)	niekonwencjonalne kierunki produkcji rolnej (wiklina, konopie, zioła, len, rośliny ozdobne, zwierzęta futerkowe, ryby i inne)
c)	przygotowanie płodów rolnych do sprzedaży (czyszczenie, szycie, pakowanie, sortowanie, suszenie i inne)
d)	pozyskiwanie, konfekcjonowanie i przetwórstwo surowców naturalnych (żwir, piasek, kamień i inne)
e)	działalność turystyczna (zakwaterowanie, usługi gastronomiczne, rekreacyjne, edukacyjne i inne)
f)	usługi na rzecz rolnictwa
g)	drobna wytwórczość i rękodzielnictwo
h)	usług dla ludności (organizowanie imprez, prowadzenie rachunkowości, domy opieki społecznej, usługi budowlane i inne)
i)	pozyskiwanie, przerób drewna i produkcja wyrobów z drewna
•	Poziom pomocy – do 50% całkowitych zakwalifikowanych kosztów projektu, lecz nie więcej niż 12 000 EUR na jedno gospodarstwo rolne
•	Beneficjenci – osoby fizyczne: rolnicy i domownicy
•	Warunki pomocy – wykazanie, że produkt przyniesie trwały dochód dodatkowy

Schemat 4.1.2. – Tworzenie miejsc pracy dla mieszkańców obszarów wiejskich
•	Zakres działania - jak w schemacie 4.1.1.
•	Poziom pomocy - do 50% kosztów projektu
-	do 6000 EUR na 1 nowoutworzone miejsce pracy
-	maks. dotacja dla 1 przedsiębiorcy – 36 000 EUR
•	Beneficjenci – przedsiębiorcy, tworzący miejsca pracy dla mieszkańców wsi
•	Warunki pomocy – wykazanie utworzenia nowych, trwałych miejsc pracy dla mieszkańców obszarów wiejskich.

Schemat 4.1.3. – Zwiększenie atrakcyjności turystycznej obszarów wiejskich
•	Zakres działania
a)	zagospodarowanie terenu (ścieżki rowerowe, szlaki piesze, parkingi, ogrodzenia, urządzanie zieleni i inne)
b)	tablice dydaktyczne, informacyjne, regulaminowe
c)	urządzenia rekreacyjno-sportowe (wiaty, place zabaw i inne)
d)	obiekty kultury fizycznej, turystyki i wypoczynku
e)	pomosty i mola
f)	inne elementy małej infrastruktury turystycznej
•	Poziom pomocy – do 50% całkowitych kosztów projektu lecz nie więcej niż 25 000 EUR
•	Beneficjenci – organizacje pozarządowe, gminy, związki międzygminne
•	Warunki pomocy – wykazać, że inwestycja zwiększy atrakcyjność obszaru i wpłynie na lepsze wykorzystanie istniejących i planowanych miejsc noclegowych

Schemat 4.2. – Marketing i promocja różnicowania działalności gospodarczej na obszarach wiejskich
•	Zakres działań objętych dotacją:
a)	badania marketingowe /inwentaryzacja zasobów
b)	materiały promocyjne (broszury, ulotki, logo, tablice informacyjne i inne)
c)	dofinansowanie udziału w targach
d)	standaryzacja produktów regionalnych
e)	tworzenie baz danych
f)	kampanie promujące regionalne produkty wiejskie
g)	wymiana doświadczeń w kraju i rozwijanie współpracy z partnerami zagranicznymi
h)	inne działania marketingowe i promocyjne
•	Poziom pomocy – do 50% całkowitych kosztów, nie więcej niż 100 000EUR
•	Beneficjenci – organizacje pozarządowe, organizacje i związki rolników, jednostki samorządu terytorialnego, samorządu gospodarczego, instytucje doradztwa rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, inne organizacje
•	Warunki pomocy – projekt powinien zawierać plan przedsięwzięcia, w tym mierzalne cele finansowe, marketingowe i wskaźniki wyników dla każdej inicjatywy.

W każdym przypadku starań o środki z programu SAPARD wniosek o dofinansowanie przygotowuje i przedkłada beneficjent (gmina, związek gmin, powiat).
Wnioski rozpatrują i podejmują decyzje o celowości skierowania środków SAPARD na realizację określonych projektów – działające w województwach Regionalne Komitety Sterujące (RKS). RKS dokonywać będą selekcji projektów według jednolitej dla całego kraju procedury, podając uzasadnienia swoich decyzji. Decyzje RKS będą obowiązujące dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która prowadzi obsługę administracyjną programu SAPARD i pełni funkcję agencji płatniczej i wdrażającej. Wnioskodawcy w zakresie inwestycji infrastrukturalnych, występujący o dofinansowanie z programu SAPARD nie mogą ubiegać się jednocześnie o pomoc finansową na realizację danej inwestycji z innych programów Unii Europejskiej.

B. Kredyty Banku Światowego
Drugim, obok programu SAPARD źródłem, które może w 2000 r. i latach następnych wesprzeć restrukturyzację wsi jest rządowy projekt aktywizacji obszarów wiejskich w Polsce, na który rząd RP podpisał 25 lipca 2000 r. umowę kredytową z Bankiem Światowym.
Bank Światowy udzieli rządowi polskiemu kredytu w wysokości 120 mln USD na okres 15 lat. Z ogólnej sumy kredytu przeznaczonych będzie:
57,2 mln USD	na infrastrukturę wsi (wodociągi, kanalizacja, drogi)
22,7 mln USD	na zwiększenie zatrudnienia pozarolniczego na wsi
13,3 mln USD	na edukację (wyposażenie i remonty szkół, szkolenie nauczycieli)
12,5 mln USD	na mikrokredyty (do 5 tys. USD) dla bezrobotnych rozpoczynających własną działalność gospodarczą
10,1 mln USD	na wspieranie organizacji pozarządowych, samorządów lokalnych i szkolenie pracowników samorządowych
4,2 mln USD	na obsługę programu i opłaty bankowe.
Kredyt ma być wykorzystany w ciągu 4 lat. Realizacja programu rozpoczęta będzie od września 2000. Koszt całości programu rządowego wynosić ma 300 mln USD, na który składać się będą:
120,0 mln USD – kredyt Banku Światowego
151,0 mln USD – środki gmin i powiatów
26,0 mln USD – dotacje rządowe
3,0 mln USD – instytucje prywatne
Celem głównym programu jest stworzenie około 44 tys. nowych miejsc pracy na wsi. Istotnym zamierzeniem jest wzmocnienie roli samorządu terytorialnego, czemu ma służyć przeszkolenie około 3000 pracowników samorządowych, w zakresie: zarządzania strategicznego, zarządzania projektami, rozwoju regionalnego, zlecania usług podmiotom zewnętrznym.
Program realizowany będzie przez kilka resortów. Decyzje strategiczne podejmuje Krajowy Komitet Sterowniczy, któremu przewodniczy minister rolnictwa.

C. Kontrakty wojewódzkie
Z dniem 15 lipca 2000 r. weszła w życie ustawa o zasadach wspierania rozwoju regionalnego (Dz.U. nr 48, poz. 550) wprowadzając nowy instrument rozwoju regionalnego (przestrzennego) w postaci kontraktów wojewódzkich. Kontrakty zawiera minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego z marszałkiem województwa. Kontrakty regulują zakres, tryb i warunki realizacji zadań wynikających z wojewódzkich programów rozwoju, które rząd zdecydował się wspierać. Możliwa jest również sytuacja odwrotna: kontrakt będzie zawierany w celu realizacji zamierzenia rządowego (ministerialnego), wspieranego przez samorząd województwa.
Kontrakty kształtowane będą w każdym z województw w drodze rokowań. Stronami rokowań treści kontraktu są Rada Ministrów i samorząd województwa. Podejmuje się je na wniosek składany przez zarząd województwa. Ustawa określa elementy wniosku postulującego wsparcie konkretnych zamierzeń. Rokowania rozpoczynają się nie później niż miesiąc od przedstawienia wniosku. Rząd nie może odmówić podjęcia rokowań. Rokowania powinny się zakończyć nie później niż miesiąc po ogłoszeniu ustawy budżetowej.
Limit wydatków na realizacją programów wsparcia rozwoju regionalnego określa ustawa budżetowa. Jednostki samorządu terytorialnego będą otrzymywać środki w sposób określony w ustawie o finansach publicznych. Mają tu zastosowanie przepisy o dotacjach celowych na zadania własne jednostek samorządu terytorialnego.
Ustalenie w kontrakcie wojewódzkim określonego zadania stanowi podstawę roszczeń bądź zobowiązań uprawnionych jednostek samorządu terytorialnego. Kontrakty wojewódzkie mogą stać się ważnym źródłem finansowania większych zadań ujętych w strategii rozwoju powiatu. Warunkiem jest wprowadzenie tych zadań do strategii województwa i do wojewódzkich programów rozwoju. Wydaje się, że ze strategii powiatu raciborskiego do zadań takich zaliczyć można np.:
•	budowę zbiornika retencyjnego “Racibórz Dolny”
•	budowę zbiorczego systemu skanalizowania gmin
•	powołanie w Raciborzu państwowej wyższej szkoły zawodowej.
Literatura przedmiotu i materiały źródłowe
[1]	Bilans zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce w roku 1998. Państwowy Instytut Geologiczny. Warszawa 1999.
[2]	Bolesta-Kukułka K.: Świat organizacji. W: Zarządzanie – teoria i praktyka. Red. A.K. Kamiński, W. Piotrowski. Warszawa 1997.
[3]	Bończyk-Kucharczyk E., Cousins L., Herbst K., Stewart M.: Lokalne strategie rozwoju gospodarczego. Warszawa 1996.
[4]	Broszkiewicz R. (red.): Konkurencyjność miast i regionów Polski południowo-zachodniej. A.E. Wrocław 1999.
[5]	Cieślak M. (red.): Demografia. Metody analizy i prognozowania. PWN. Warszawa 1992.
[6]	Domański R.: Podstawy gospodarczej polityki miasta. KPZK-PAN, zeszyt 181. Warszawa 1997.
[7]	Domański T.: Strategiczne planowanie rozwoju gospodarczego gminy. Hamal Books, Warszawa 1999.
[8]	Ficek M.: Strategia dla samorządów. “Wspólnota” 1999 nr 28.
[9]	Gilowska Z.: Samorząd terytorialny a reforma finansów publicznych. “Rzeczpospolita” z 11.08.1998.
[10]	Ginsbert-Gebert A.: Samorząd terytorialny i jego gospodarka. A.E. Wrocław 1992.
[11]	Gliński B., Kuc B.R., Szczepankowski P.: Zarządzanie strategiczne. Geneza, rozwój, priorytety, Warszawa 1996.
[12]	Golachowski S. (red.): Struktury i procesy osadnicze. PWN Wrocław – Opole 1971.
[13]	Gordon G.L.: Strategiczny plan dla gminy. ARK, Warszawa 1998.
[14]	Gorzym-Wilkowski W., Miszczuk A., Miszczuk M., Żuk K.: Zarys ekonomiki gminy. Norbertinum, Lublin 1999.
[15]	Heffner K.: Kluczowe problemy demograficzno-osadnicze obszarów przygranicznych Polska-Czechy. PIN Instytut Śląski, Opole 1998.
[16]	Informacje o stanie środowiska w Powiecie Raciborskim. Śląski Wojew. Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, 1999.
[17]	Jałowiecki B.: Rozwój lokalny. Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1999.
[18]	Katalog Ofert Reklamowych. Subregion raciborski. Oprac. Pracowni Urbanistycznej “AGO-Projekt”, Racibórz.
[19]	Kierunki działań wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2002 r. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 1999.
[20]	Klasik A.: Planowanie strategiczne. PWE, Warszawa 1993.
[21]	Klasik A., Kuźnik F. (red.): Zróżnicowanie poziomu konkurencyjności województw Polski Południowej. A.E. Katowice 1997.
[22]	Kleczkowski A.: Podczwartorzędowe podłoże kotliny górnej Odry oraz jego wodonośność. PAN, Kraków 1996.
[23]	Kłosowski S., Adamski J.: Cele i zadania strategicznego rozwoju gminy. Manipicium, Warszawa 1999.
[24]	Latuch M.: Demografia społeczno-ekonomiczna. PWE Warszawa 1985.
[25]	Maika W.: Problematyka rozwoju lokalnego w warunkach transformacji. Biuletyn KPZK-PAN, z. 177 Warszawa 1997.
[26]	Marchwińska i inni: Wieloletni program ochrony i kształtowania środowiska w województwie katowickim na lata 1996 – 2005 oraz kierunki działań do roku 2020. Urząd Wojewódzki w Katowicach. Katowice 1997.
[27]	Miasta polskie w Tysiącleciu. Tom I i II. Ossolineum, Warszawa – Kraków 1967.
[28]	Mikołajewicz Z.: Przesłanki, cele i warunki powołania samorządu powiatowego w Polsce. Prace Naukowe nr 755 A.E. we Wrocławiu, Wrocław 1997.
[29]	Mikołajewicz Z.: Powiat samorządowy. Przesłanki powstania, zadania, możliwości ich realizacji. “Region Śląsk Opolski” nr 1 (10) 1999.
[30]	Mitręga M.: Demografia społeczna. “Śląsk”, Katowice 1995.
[31]	Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego na lata 2000 – 2006. Projekt. Ministerstwo Gospodarki, Warszawa, wrzesień 1999.
[32]	Nowińska E.: Strategia rozwoju gmin na przykładzie gmin przygranicznych. A.E. Poznań 1997.
[33]	Owsiak S. (red.): System finansów publicznych w procesie transformacji gospodarki polskiej. PWN, Warszawa 1995.
[34]	Pasterzówna H.: Opracowanie fizjograficzne ogólne do planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Racibórz. Geoprojekt Wrocław, 1972.
[35]	Patrzałek L.: Funkcje ekonomiczne samorządu terytorialnego w okresie transformacji systemowej w Polsce., A.E. Wrocław, 1996.
[36]	Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajoznawcze Rud Wielkich. Opracowanie Pracowni Urbanistycznej “AGO-Projekt” Racibórz.
[37]	Planowanie i zarządzanie strategiczne. Poradnik dla menadżerów miast w samorządach terytorialnych. Wyd. Samorządowe FRDL, Warszawa 1997.
[38]	Polska w nowym podziale terytorialnym. GUS, Warszawa 1998.
[39]	Program kanalizacji sanitarnej dorzecza górnej Odry z odprowadzeniem ścieków do istniejącej oczyszczalni w Raciborzu. Biuro Projektów Wodnych Melioracji PROMEL w Opolu, czerwiec 1999.
[40]	Raport o stanie wewnętrznym powiatu raciborskiego. Racibórz 1999
[41]	Rauziński R.: Współczesne migracje zagraniczne na Śląsku Opolskim. Politechnika Opolska, Opole 1999.
[42]	Rauziński R., Drobek W., Heffner K.: Prognoza demograficzna do 2001 r. w przekroju miast i gmin. PIN. Instytut Śląski, Opole 1997.
[43]	Rostański K. i in.: Przyroda województwa katowickiego. Kraków 1997.
[44]	Strategia rozwoju województwa opolskiego na lata 2000 – 2015. Zarząd Województwa Opolskiego, Opole 2000.
[45]	Strategia rozwoju województwa śląskiego na lata 2000 – 2015. Pola strategiczne. Wizja rozwoju województwa. Zarząd Województwa Śląskiego, Katowice, kwiecień 2000.
[46]	Strategia rozwoju województwa śląskiego na lata 2000 – 2015. Priorytety rozwoju. Cele strategiczne. Kierunki działań województwa. Przedsięwzięcia. Zarząd Województwa Śląskiego. Katowice, maj 2000.
[47]	Strategia przeciwdziałania bezrobociu na lokalnym rynku pracy Raciborza (materiały konferencyjne). Racibórz, 25 maj 2000.
[48]	Szlachta J.: Programowanie rozwoju regionalnego w Unii Europejskiej. Studia KPZK-PAN, t. CV. Warszawa 1997.
[49]	Wagner D. (red.): Strategia rozwoju gospodarczego miasta i gminy. Manipicium, Warszawa 1999.
[50]	Winiarski B., Patrzałek L. (red): Programowanie rozwoju lokalnego i regionalnego. Warszawa 1994.
[51]	Weryfikacja zasobów złóż surowców pospolitych województwa katowickiego. MOŚZNiL, Warszawa 1994.
[52]	Wysocka E., Koziński J.: Strategia rozwoju województw i gmin. Teoria i praktyka. ZCO. Warszawa – Zielona Góra 1998.
[53]	Założenia strategii rozwoju regionalnego kraju. Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa, marzec 1999.
[54]	Założenia strategii rozwoju województwa śląskiego. Zarząd Województwa Śląskiego. Katowice, listopad 1999.
[55]	Ziółkowski M.: Planowanie strategiczne rozwoju gminy. W: Strategiczne problemy rozwoju regionalnego w procesie integracji europejskiej. Red. Z. Mikołajewicz. Uniwersytet Opolski, Opole 1995.
Opracowania wykonane w ramach prac nad strategią powiatu raciborskiego
[1]	Affanasowicz I., Orzeł B.: Analiza i wnioski do strategii powiatu raciborskiego wynikające ze “Studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego” miast i gmin powiatu raciborskiego. Racibórz, kwiecień 2000.
[2]	Bucka M.: Rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w strategii powiatu raciborskiego, Opole, lipiec 2000.
[3]	Dopierała M., Mikołajewicz K.: Strategia rozwoju powiatu Racibórz – warunki naturalne, stan środowiska. Opole, styczeń 2000.
[4]	Kłopocka J.: Wnioski z planu zagospodarowania przestrzennego województwa opolskiego do strategii rozwoju powiatu raciborskiego. Opole, czerwiec 2000.
[5]	Kłopocka J.: Wnioski do strategii powiatu raciborskiego wynikające ze strategii rozwoju pogranicza polsko-czeskiego. Opole, czerwiec 2000.
[6]	Rauziński R.: Diagnoza sytuacji demograficznej, zatrudnienia i bezrobocia w powiecie raciborskim w świetle prac nad strategią rozwoju. Opole, styczeń 2000.
[7]	Rauziński R.: Prognoza rozwoju ludności i zasobów pracy powiatu raciborskiego do 2010 roku. Opole, maj 2000.
Spis tabel
Tabela 1. Zjawiska kształtujące warunki i możliwości rozwoju powiatu raciborskiego	70
Tabela 2. Atuty – mocne strony powiatu Racibórz	74
Tabela 3. Słabości – słabe strony powiatu Racibórz	75
Tabela 4. Szanse płynące z otoczenia	76
Tabela 5. Zagrożenia stwarzane przez otoczenie	77
Tabela 6. Ranking programów realizujących strategiczne cele rozwoju społecznego	98
Tabela 7. Ranking programów realizujących cele rozwoju gospodarczego	99
Tabela 8. Ranking programów realizujących cel strategiczny restrukturyzacji wsi i rolnictwa	100
Tabela 9. Ranking programów realizujących cel strategiczny rozwój turystyki i rekreacji	101
Tabela 10. Ranking programów realizujących cel strategiczny ochrony i kształtowania środowiska	101
Tabela 11. Instytucje przygotowujące, decyzyjne i współdziałające w realizacji programów działania (celów operacyjnych)	106
Tabela 12. Prognoza ludności powiatu raciborskiego	168
Tabela 13. Prognoza ludności miasta Raciborza	169
Tabela 14. Prognoza ludności miasta Kuźnia Raciborska	169
Tabela 15. Prognoza ludności gminy Kuźnia Raciborska	170
Tabela 16. Prognoza ludności gminy Kornowac	170
Tabela 17. Prognoza ludności gminy Krzanowice	171
Tabela 18. Prognoza ludności gminy Krzyżanowice	171
Tabela 19. Prognoza ludności gminy Nędza	172
Tabela 20. Prognoza ludności Pietrowice Wielkie	172
Tabela 21. Prognoza ludności gminy Rudnik	173
Tabela 22. Przyrost (spadek) liczby ludności powiatu raciborskiego w latach 2001-2010	173

Spis rysunków
Rysunek 1. Hierarchia podstawowych potrzeb według A.H. Maslow’a	7
Rysunek 2. Podstawowe sfery rozwoju zrównoważonego	11
Rysunek 3. Elementy strategii rozwoju	28
Rysunek 4. Strategia powiatu w systemie wieloletniego planowania rozwoju kraju	31
Rysunek 5. Subregiony planowania rozwoju w strategii Województwa Śląskiego	40
Rysunek 6. Podstawowe składniki metody S.W.O.T.	58
Rysunek 7. Schemat drzewa – celów strategii powiatu raciborskiego	97